ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶೈವ ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಇದು, ದೇವರನ್ನಲ್ಲದೆ ಋಷಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ತನ್ನ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ — ಅಸ್ತಿತ್ವದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವ ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನದ ಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಕಪಿಲ ಮುನಿ.
ಮಹಾನಿರ್ವಾಣಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮಹಾ-ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ — ಮಹಾ ಶಮನ, ಅಂತಿಮ ಮುಕ್ತಿ. ಅಖಾಡಾಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆ ವಿಶಿಷ್ಟ: ಶಿವನಲ್ಲ, ದತ್ತಾತ್ರೇಯರಲ್ಲ, ದೇವಿಯ ಯಾವುದೇ ರೂಪವೂ ಅಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಋಷಿ ಕಪಿಲ. ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗಿ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಈ ದರ್ಶನವು ಯೋಗದ ಚೌಕಟ್ಟು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಹುಭಾಗಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.
ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ-ಋಷಿಯನ್ನು ತನ್ನ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಪೀಠವು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾನೇ ಸಾರುತ್ತದೆ; ಮಹಾನಿರ್ವಾಣಿಯನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿದೆ: ಯಾವುದು ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಕೇವಲ ತೋರಿಕೆಯಷ್ಟೇ ಎಂಬುದರ ವಿವೇಕವೇ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುವ ಅಖಾಡಾ.
ಹರಿದ್ವಾರದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕನಖಲ್ನಲ್ಲಿ ಅಖಾಡಾದ ಪೀಠವಿರುವುದರಿಂದ, ಅದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ — ದಕ್ಷೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನ ಸನಿಹದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞ ನಡೆದ, ಸತಿ ತನ್ನ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಶೋಕವು ಪುರಾಣಗಳ ಕಥೆಯನ್ನೇ ಮರುರೂಪಿಸಿದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅಖಾಡಾದ ಪೀಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಶೈವ ಕಥನದ ಮೂಲಬಿಂದುವಿನಲ್ಲೇ ಆಸೀನವಾಗುವುದಾಗಿದೆ.
ಕನಖಲ್‌ನಿಂದ ಈ ಅಖಾಡಾ ಇತರ ಕುಂಭ ನಗರಗಳಾದ — ಕಾಶಿ, ನಾಶಿಕ್ ಮತ್ತು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ — ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಮೇಳವು ಮರಳಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ಅಖಾಡಾ ತನ್ನ ನೆಲೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೂಢಿಗತ ವಿಧಾನ ಇದೇ ಆಗಿದೆ.
ಅಟಲ್ ಅಖಾಡಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಹಾನಿರ್ವಾಣಿಯ ಮಿತ್ರ ಅಖಾಡಾವಾಗಿದ್ದು, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಶಿಬಿರ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನದ ಕ್ರಮದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಖಾಡಾದಂತೆಯೇ, ಮಹಾನಿರ್ವಾಣಿಯ ಪೇಶ್ವಾಯಿಯಲ್ಲೂ ಅದರ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆಯನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ — ಆದರೆ ದೇವರ ಬದಲು ಋಷಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯ ದೃಶ್ಯವು, ಜಾಗರೂಕ ಸಂದರ್ಶಕರು ಹದಿಮೂರು ಅಖಾಡಾಗಳ ನಡುವೆ ಗುರುತಿಸಲು ಕಲಿಯಬಹುದಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ — ಮುಂದಿನದು
ಏಳು ಅಖಾಡಾಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು; ಪೀಠ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಮಹಾನಿರ್ವಾಣಿಯ ಮಿತ್ರ ಅಖಾಡಾ, ಗಣೇಶನು ಇದರ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆ.
ಓದಿ: ಅಟಲ್ ಅಖಾಡಾ →