गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति ।
नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु ॥
"હે ગંગે, યમુને, ગોદાવરી, સરસ્વતી, નર્મદે, સિંધુ, કાવેરી — આ જળમાં ઉપસ્થિત થાઓ."
કુંભ મેળો પૃથ્વી પરનો સૌથી મોટો શાંતિપૂર્ણ સમાગમ છે — માનવતાની એવી નદી જે એ ચાર પવિત્ર નગરો તરફ વહે છે જ્યાં અમરત્વના અમૃતનાં ટીપાં પડ્યાં હતાં. હવે ત્રણ મહાન કુંભ નજીક આવી રહ્યા છે: હરિદ્વાર 2027, નાસિક-ત્ર્યંબકેશ્વર 2027 અને ઉજ્જૈન 2028.
હર કી પૌડી પર મા ગંગાના તટે, જ્યાં અમૃતનું પ્રથમ ટીપું પડ્યું હતું. 14 જાન્યુઆરી – 20 એપ્રિલ 2027. ઉત્તરાખંડે સત્તાવાર રીતે રાજસી સ્નાનને અમૃત સ્નાન — અમૃતનું સ્નાન — નામ આપ્યું છે.
| તિથિ · 2027 | પવિત્ર અવસર | મહત્ત્વ |
|---|---|---|
| 14 જાન્યુઆરી | મકર સંક્રાંતિ પ્રારંભિક સ્નાન | સૂર્યનો મકર રાશિમાં પ્રવેશ — મેળાનો આરંભ; કુંભનું પ્રથમ પવિત્ર સ્નાન |
| 6 ફેબ્રુઆરી | મૌની અમાસ પર્વ સ્નાન | મૌન અમાસ — સૌથી પ્રભાવશાળી સ્નાન દિવસોમાંનો એક |
| 11 ફેબ્રુઆરી | વસંત પંચમી પર્વ સ્નાન | વસંતનું પ્રભાત; મા સરસ્વતીની પૂજા |
| 20 ફેબ્રુઆરી | માઘ પૂર્ણિમા પર્વ સ્નાન | માઘની પૂનમ — મહિનાભરના કલ્પવાસનું સમાપન |
| 6 માર્ચ | મહાશિવરાત્રિ અમૃત સ્નાન | શિવની મહાન રાત્રિ — પ્રથમ રાજસી અમૃત સ્નાન, હર કી પૌડી તરફ અખાડાઓની શોભાયાત્રા |
| 8 માર્ચ | સોમવતી અમાસ અમૃત સ્નાન | દુર્લભ સોમવતી અમાસ — દ્વિતીય રાજસી અમૃત સ્નાન |
| 14 એપ્રિલ | મેષ સંક્રાંતિ · વૈશાખી અમૃત સ્નાન | સૂર્યનો મેષ રાશિમાં પ્રવેશ — હરિદ્વાર કુંભનું મુખ્ય અમૃત સ્નાન |
| 20 એપ્રિલ | ચૈત્ર પૂર્ણિમા સમાપન સ્નાન | પૂનમની વિદાય — અર્ધ કુંભનું સમાપન |
હરિનું દ્વાર, જ્યાં ગંગા હિમાલયને છોડે છે અને અમૃતે પ્રથમ વાર બ્રહ્મ કુંડ પર પૃથ્વીને સ્પર્શ કર્યો હતો. ત્રણ અમૃત સ્નાન: મહાશિવરાત્રિ, સોમવતી અમાસ અને મેષ સંક્રાંતિ.
હરિદ્વાર 2027 નિહાળોગોદાવરીના તટે — દક્ષિણ ગંગા — જ્યાં કુંભ નાસિકના રામકુંડ અને બ્રહ્મગિરિની નીચે ગોદાવરીના ઉદ્ગમસ્થાન, ત્ર્યંબકેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ પાસેના કુશાવર્ત કુંડની વચ્ચે વહે છે.
નાસિક 2027 નિહાળોજ્યારે ગુરુ સિંહ રાશિમાં પ્રવેશે છે, ત્યારે અમૃત ક્ષિપ્રાને જગાડે છે. મહાકાળની પોતાની નગરી — અવંતિકા, જે સાત મોક્ષ-પુરીઓમાંની એક છે — માં સિંહસ્થ કરોડોને સ્વયં કાળની કૃપામાં સ્નાન કરાવે છે.
ઉજ્જૈન 2028 નિહાળોજ્યારે દેવો અને અસુરોએ ક્ષીરસાગરનું મંથન કર્યું, ત્યારે અમૃતનો એક કુંભ — એક કળશ — પ્રગટ થયો. ત્યાર પછીના સંઘર્ષના બાર દિવ્ય દિવસો (માનવના બાર વર્ષ) દરમિયાન પૃથ્વી પર ચાર સ્થળોએ અમૃતનાં ટીપાં પડ્યાં. પ્રત્યેક સ્થળે, જ્યારે ગ્રહો તે ક્ષણના યોગમાં પાછા ફરે છે, ત્યારે માનવામાં આવે છે કે નદીઓ ફરી અમૃત બનીને વહે છે.
ક્ષીરસાગરનું મંથન — અમૃતનો કુંભ કેવી રીતે પ્રગટ થયો અને ચાર નગર કેમ શાશ્વત બન્યાં તેની સંપૂર્ણ પૌરાણિક કથા.
કથા વાંચોઅમૃત સ્નાનનો સાચો અર્થ શું છે — રાજસી સ્નાન પાછળનું શાસ્ત્ર, અખાડાઓનો ક્રમ, અને મનનું આંતરિક સ્નાન.
સ્નાનને સમજોપ્રત્યેક અમૃત સ્નાનનું નેતૃત્વ કરતા યોદ્ધા-સંન્યાસી — તેર અખાડા, આદિ શંકરાચાર્યથી તેમની ઉત્પત્તિ, અને તેમનાં વ્રત.
અખાડાઓને મળોસૂર્ય અને ચંદ્રને સાક્ષી માનીને ગુરુની રાશિઓમાં બાર વર્ષની યાત્રા કેવી રીતે પ્રત્યેક કુંભનું નગર અને તિથિઓ નક્કી કરે છે.
આકાશને ઉકેલોઆગામી છે હરિદ્વાર અર્ધ કુંભ, 14 જાન્યુઆરી – 20 એપ્રિલ 2027 — ત્યારબાદ નાસિક-ત્ર્યંબકેશ્વર સિંહસ્થ (મુખ્ય અમૃત સ્નાન ઑગસ્ટ–સપ્ટેમ્બર 2027) અને ઉજ્જૈન સિંહસ્થ (27 માર્ચ – 27 મે 2028).
6 માર્ચ (મહાશિવરાત્રિ), 8 માર્ચ (સોમવતી અમાસ) અને 14 એપ્રિલ 2027 (મેષ સંક્રાંતિ / વૈશાખી) — સાથે 14 જાન્યુઆરી, 6 ફેબ્રુઆરી, 11 ફેબ્રુઆરી, 20 ફેબ્રુઆરી અને 20 એપ્રિલ 2027 ના રોજ પર્વ સ્નાન.
પ્રયાગરાજ, હરિદ્વાર, નાસિક-ત્ર્યંબકેશ્વર અને ઉજ્જૈન — જ્યાં સમુદ્ર મંથન દરમિયાન અમૃતનાં ચાર ટીપાં પડ્યાં હતાં.
ગુરુ (બૃહસ્પતિ) આશરે 12 વર્ષમાં રાશિચક્રની પરિક્રમા કરે છે; પ્રત્યેક નગરનો કુંભ ત્યારે પાછો આવે છે જ્યારે ગુરુ તે નગરના અમૃત-પતનની રાશિમાં ફરી પ્રવેશે — સંપૂર્ણ ખગોળશાસ્ત્ર અહીં.
જ્ઞાન, પવિત્ર સમય, રોકાણ, સત્સંગ અને જીવંત પરંપરા — કુંભ મેળો ગુરુનું પ્રત્યેક દ્વાર, અહીં જ.
જ્યોતિષીય રીતે ચકાસાયેલા આકાશ સાથે પ્રત્યેક પવિત્ર સ્નાન દિવસ — સાથે ચારેય કુંભ નગરો માટે આજનું જીવંત પંચાંગ.
સ્નાનના દિવસો જુઓ →
આદિ શંકરાચાર્યે સંપ્રદાયોને કેવી રીતે સંગઠિત કર્યા — ધર્મની શૈવ, વૈષ્ણવ અને ઉદાસીન ટુકડીઓ, અને મેળામાં તેમની ભૂમિકા.
અખાડાઓને સમજો →
અખાડાઓના જીવંત સિદ્ધ પુરુષો — આચાર્યો, મહામંડલેશ્વરો અને આજના પરંપરા-ધારક, અખાડા-દર-અખાડા.
સિદ્ધ પુરુષોને મળો →
સાચા ઓરડા અને પથારી ધરાવતા ચકાસાયેલ આશ્રમો — નિ:શુલ્ક સેવા હોય કે સશુલ્ક, બુકિંગ પહેલાં દરેક શરત દર્શાવેલી.
તમારું રોકાણ શોધો →
સત્સંગ, અભ્યાસક્રમો અને પ્રસંગો માટે નિ:શુલ્ક નોંધણી કરો — તમારો QR પ્રવેશ પાસ તરત જ મળી જશે.
કાર્યક્રમો જુઓ →
મુહૂર્ત, હોરા, કાળ અને વ્રત-પર્વ — દિવસનું સંપૂર્ણ પવિત્ર કાળચક્ર, અમારા પોતાના એન્જિનમાંથી.
ગહન પંચાંગ ખોલો →
ચારેય પવિત્ર નગરોના ઘાટ, મંદિરો, સ્ટેશન અને શિબિરો — પહોંચતાં પહેલાં તમારો માર્ગ જાણો.
નકશા ખોલો →
અમૃત સ્નાન, પેશવાઈ શોભાયાત્રાઓ અને નાગા સાધુઓની ફિલ્મો — સાથે ભજન, આરતી અને પ્રવચનનાં રેકોર્ડિંગ.
જુઓ અને સાંભળો →
પવિત્ર નગરો, અખાડાઓ અને અમૃત સ્નાનની પ્રભાતોની તસવીરો — નગર દર નગર.
ગેલેરી ખોલો →
કુંભ વિશે કંઈ પણ પૂછો — તિથિઓ, પ્રવાસ, અનુષ્ઠાન, રોકાણ — ચકાસાયેલા જ્ઞાનમાંથી ઉત્તર મેળવો.
બ્રહ્માને પૂછો →
સમુદ્ર મંથન, અમૃત સ્નાનનો અર્થ, નાગા સાધુઓ — મેળા પાછળનું ઊંડું 'શા માટે'.
કથાઓ વાંચો →
એક વાર નોંધણી કરો — હરિદ્વાર 2027, નાસિક-ત્ર્યંબકેશ્વર 2027 અને ઉજ્જૈન 2028 માટે પ્રામાણિક તિથિ સૂચનાઓ, પ્રવાસ અને રોકાણનું માર્ગદર્શન, પવિત્ર કથાઓ અને તૈયારીનું જ્ઞાન મેળવો.