એ અખાડા જેણે એવા દેવને આરાધ્ય માન્યા, જેમને ક્યાં શોધવા તે કોઈને કહેવું પડતું નથી — સૂર્ય, જેમની અહીં ભુવન ભાસ્કર સૂર્યનારાયણ તરીકે પૂજા થાય છે.
આનંદનો અર્થ પરમાનંદ છે — ભોગસુખ નહીં, પરંતુ પરમ તત્ત્વના શાસ્ત્રીય વર્ણન સત્-ચિત્-આનંદ, એટલે કે અસ્તિત્વ-ચેતના-પરમાનંદનો ત્રીજો શબ્દ. તેના નામે ઓળખાતો અખાડા માર્ગને બદલે લક્ષ્યને નામ આપે છે.
તેના દેવ સૂર્ય છે, જેમને અખાડાની પરંપરામાં ભુવન ભાસ્કર સૂર્યનારાયણ તરીકે સંબોધવામાં આવે છે — વિશ્વોને પ્રકાશિત કરનાર સૂર્ય. સાત શૈવ અખાડાઓમાંના દરેકના આરાધ્ય દેવ અલગ છે; તેમાં આનંદ દૃશ્યમાન પ્રકાશનું સ્થાન છે: એ દેવ, જેમનું સ્વયં ગાયત્રી ધ્યાન ધરે છે અને જેમને દરેક આચરણશીલ હિન્દુ, સંપ્રદાયનો ભેદ રાખ્યા વિના, પ્રભાતે જળનું અર્ઘ્ય અર્પણ કરે છે.
આનંદ પરંપરાગત રીતે નિરંજની અખાડા સાથે સંલગ્ન છે અને મેળામાં તેની સાથે જ આગળ વધે છે — તેના સમૂહ સાથે શોભાયાત્રામાં ચાલે છે, તેની બાજુમાં શિબિર કરે છે અને આ જોડાણ અનુસાર અમૃત સ્નાનના ક્રમમાં પોતાનું સ્થાન લે છે.
સાત શૈવ અખાડાઓ વચ્ચેના આ જોડાણો પ્રાચીન અને સ્થાયી છે: અટલ મહાનિર્વાણી સાથે, આનંદ નિરંજની સાથે અને આવાહન તથા અગ્નિ જૂના સાથે. તેમને જાણવાથી કુંભમાં અન્યથા ગૂંચવણભરી લાગતી અનેક શિબિરો અને ધ્વજોની વ્યવસ્થા સૌથી સહેલાઈથી સમજાય છે.
દરેક અખાડાની જેમ આનંદની પેશવાઈમાં પણ તેના દેવને મોખરે લઈ જવાય છે, અને તેની શિબિર એ વિધિવૈભવ જાળવે છે જેના માટે આ સંસ્થા લાંબા સમયથી જાણીતી છે. સ્નાનોની વચ્ચે, દરેક અખાડાની જેમ, શિબિરમાં દીક્ષા આપવામાં આવે છે, નિયુક્તિઓને મંજૂરી અપાય છે અને સંપ્રદાયનાં આંતરિક કાર્યો કરવામાં આવે છે — એ કાર્યો જે વિધિવત્ રીતે માત્ર કુંભમાં જ થઈ શકે છે, અન્ય કોઈ સમયે નહીં.
યાત્રા આગળ ધપાવો — હવે પછી
રામ અને કૃષ્ણની રામાનંદી પરંપરાની ત્રણ વૈષ્ણવ બૈરાગી સેનાઓમાંની પ્રથમ.
વાંચો: દિગંબર અણી અખાડા →