ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਅਕਸਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ — ਪਰ ਲਗਭਗ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਿਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।
ਹਰ ਹੋਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਸੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਨਾਨ ਵਾਲੀ ਸਵੇਰ ਮੁੱਖ ਘਾਟ ਤੇਰਾਂ ਅਖਾੜਿਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭੀੜ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਘਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਦੂਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰੀ ਲਈ ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਦਿਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਜਨਾ ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਦੀ।
ਪਰਵ ਸਨਾਨ ਦਾ ਦਿਨ, ਜਾਂ ਮੇਲੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿਚਲਾ ਕੋਈ ਆਮ ਦਿਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹੀ ਨਦੀ, ਉਹੀ ਪਰਵ ਅਤੇ ਉਹੀ ਮੇਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਪਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਹਰਿਦੁਆਰ 2027 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਨਾਨ 6 ਅਤੇ 8 ਮਾਰਚ ਤੇ 14 ਅਤੇ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਹਨ; ਹੋਰ ਛੇ ਸਨਾਨ ਦਿਹਾੜੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹਰ ਆਮ ਦਿਨ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸੁਗਮ ਹੈ।
ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਪਹੁ ਫੁੱਟਦਿਆਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚੋ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਵਜੇ ਤੱਕ ਭੀੜ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਰੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਖਿਸਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਰਸਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਧੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਿਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਛੋਟੀ ਰੱਖੋ। ਇੱਕ ਘਾਟ, ਇੱਕ ਸਨਾਨ, ਮਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮੰਦਰ — ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਠਹਿਰਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਓ। ਸਨਾਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ, ਚੰਡੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਕਠਿਨ ਪਰੀਖਿਆ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਪੈਦਲ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੌੜੀਆਂ, ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ, ਪਖਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪ ਦੀ ਸਹੀ ਥਾਂ ਪਤਾ ਹੋਵੇ।
ਪਾਬੰਦੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਠਹਿਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਬੁੱਕ ਕਰੋ। ਇਹ ਇੱਕੋ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਪੈਦਲ ਚਾਲ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਬਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚੱਲਣ-ਫਿਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵਾਹਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਬਾਰੇ ਮੇਲਾ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਪਾਸ ਅਤੇ ਉਤਾਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸੇ ਸਵੇਰ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਪਿਛਲੇ ਕਿਸੇ ਮੇਲੇ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ — ਇਸ ਪੰਨੇ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਹਾਰਕ ਸੋਚ ਰੱਖੋ। ਰੇਤ, ਪੋਂਟੂਨ ਪੁਲ, ਆਰਜ਼ੀ ਰੈਂਪ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਚਲਾਉਣੀ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸੰਭਵ ਵੀ। ਦੋ ਤਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਮੁੜਨਯੋਗ ਕੁਰਸੀ ਭਾਰੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੀ ਕੁਰਸੀ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਘੱਟ ਡੂੰਘੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੋ; ਬਹੁਤੇ ਮੁੱਖ ਘਾਟਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦੇਵੇਗੀ।
ਮੇਲੇ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪ ਮੁਫ਼ਤ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਘਾਟ ਅਤੇ ਠਹਿਰਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਕੈਂਪ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਲਵੋ।
ਪੂਰੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਾਧੂ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਯਮਿਤ ਦਵਾਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਪੈਕਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਡਾਕਟਰੀ ਪਰਚੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਸਮੇਤ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲੋ। ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਇਨਹੇਲਰ ਅਤੇ ਇਨਸੁਲਿਨ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰੱਖੋ, ਉਸ ਥੈਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕਿਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਡ ਦਿਓ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ, ਤੁਹਾਡਾ ਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਠਹਿਰਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਸੈਕਟਰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੇਲੇ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕਾਰਡ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਵੱਲ ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੈਅ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਤੈਅ ਕਰੋ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਵਿਛੜ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਡੀਕ ਕਰੇ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਮੁੜ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤ ਦਿਨ, ਘੱਟ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਘਾਟ ਉੱਤੇ, ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੇ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਸਨਾਨ ਸ਼ਾਇਦ ਘੱਟ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਉਂਦੀ।
ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੁੰਭ ਸਨਾਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪਰਵ ਦੌਰਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅਖਾੜਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਭੀੜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਮਾਤਾ ਪਰਵ ਦੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਂਤ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਡੁਬਕੀਆਂ ਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਸੰਪੰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਅਸਲ ਨੁਕਸਾਨ ਥਕਾਵਟ, ਡਰ, ਵਿਛੋੜਾ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕਣਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ — ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ
ਹਰ ਕੁੰਭ ਨਗਰੀ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਘਾਟ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਘਾਟ ਚੁਣਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ।
ਪੜ੍ਹੋ: ਕਿਹੜਾ ਘਾਟ →