ਇਮਾਨਦਾਰ ਜਵਾਬ ਲਗਭਗ ਕਦੇ ਵੀ "ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਿਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਘਾਟ" ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਘਾਟ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣਨਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮਨ ਬਣਾ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ — ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਨਾਨ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕੁੰਡ ਵਿਖੇ, ਜਾਂ ਮੌਨੀ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੱਕੇ ਉੱਤੇ। ਪੂਰੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਮੇਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਚੋਣ ਹੈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਨਾਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੁੱਖ ਘਾਟ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਅਖਾੜਿਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰੀ ਜਲੂਸਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਾਰਗ-ਵਿਵਸਥਾ ਹੇਠ, ਮੇਲੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਰੋਮਾਂਚਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਸੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕੋਈ ਵਾਜਬ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪਰੰਪਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੀ। ਕੁੰਭ ਸਨਾਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪਰਵ — ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਲ — ਅਤੇ ਨਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਭੀੜ ਸਹਿਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਹਰ ਕੁੰਭ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਘਾਟ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪੈਦਲ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੇ ਘਾਟ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੀੜ ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਰਿਦੁਆਰ — ਗੰਗਾ ਪੂਰੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਨੀਲ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਗਊ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਲਪਵਾਸੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਕੀ ਪੌੜੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਘਾਟ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ — ਸੰਗਮ ਤੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਭੀੜ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਕਿਤੇ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਨਾਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਸ਼ਿਕ — ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਚਵਟੀ ਵਿੱਚ ਰਾਮਕੁੰਡ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਘਾਟਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਲੜੀ ਹੈ। ਉੱਜੈਨ — 2028 ਲਈ ਸ਼ਿਪਰਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਘਾਟਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਰਾਮ ਘਾਟ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗ਼ੈਰ-ਸਨਾਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਾਓ। ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਹੁ ਫੁੱਟਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਓ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਵਜੇ ਤੱਕ ਘਾਟ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮਾਰਗ-ਵਿਵਸਥਾ ਘੱਟ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਰਸਤਾ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਕਾਂ ਹਾਲੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਮੇਲਾ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਤੋਂ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੋ। ਸਨਾਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇੜੇ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੱਲਣ-ਫਿਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਾਸ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜ਼ੰਜੀਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਡੂੰਘੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਠੰਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਘਾਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੀਆਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਫੜਨ ਲਈ ਹੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਡੂੰਘੇ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੈਅ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਵੋ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਵਿਛੜ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਡੀਕ ਕਰੇਗਾ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਹੁਤ ਵਿਅਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਐਨ ਲੋੜ ਵੇਲੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਨਹੀਂ — ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਕਹਿਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਚਿੰਤਾ ਸੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵੱਲ ਧੱਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੁੰਭ ਸਨਾਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪਰਵ ਦੌਰਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਭੀੜ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਦਾਦੀ ਜਾਂ ਨਾਨੀ ਪਰਵ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪਹੁ ਫੁੱਟਦਿਆਂ ਸ਼ਾਂਤ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਸੰਕਲਪ, ਤਿੰਨ ਡੁਬਕੀਆਂ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਉਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਘੱਟ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਜੋ ਗੱਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਥੱਕ-ਟੁੱਟ ਕੇ ਪਹੁੰਚਣਾ, ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਜਾਣਾ, ਜਾਂ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਕਾਰਨ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਹੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣਾ।
ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ — ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ
ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਯੋਜਨਾ — ਦਿਨ, ਸਮਾਂ, ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਅਤੇ ਕੀ ਛੱਡਣਾ ਹੈ।
ਪੜ੍ਹੋ: ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਕੁੰਭ →