ਬ੍ਰਹਮਗਿਰੀ ਪਹਾੜੀ ਹੇਠਲੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕੁੰਡ — ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੋਤ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੈਵ ਅਖਾੜੇ ਆਪਣਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਗੋਦਾਵਰੀ ਤ੍ਰਿੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬ੍ਰਹਮਗਿਰੀ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਢਲਾਣ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੀ ਜਲਧਾਰਾ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਨਦੀ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਨਾਮ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਦੀ ਕਥਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਦੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੋਕ ਲਿਆ ਸੀ — ਕੁਸ਼-ਆਵਰਤ, ਅਰਥਾਤ ਕੁਸ਼ ਦਾ ਚੱਕਰ। ਇਹ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਦੀ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਨਾ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।
ਕੁਝ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਤ੍ਰਿੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਜਯੋਤਿਰਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ — ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਨਗਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਗਬਲੀ, ਕਾਲਸਰਪ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਿੰਡੀ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ — ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਕਾਰ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੇਲੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੀਰਥਯਾਤਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਸ਼ਿਕ-ਤ੍ਰਿੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਸਿੰਹਸਥ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੈਵ ਅਖਾੜੇ ਇੱਥੇ ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਵੈਸ਼ਣਵ ਅਖਾੜੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਦਿਨ ਨਾਸ਼ਿਕ ਦੇ ਰਾਮਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ ਵਿਖੇ 12 ਸਤੰਬਰ 2027 ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਰਾਮਕੁੰਡ ਵਿਖੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਦਿਨ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਕੁੰਡ ਆਪ ਛੋਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਗਰ ਸੰਘਣਾ ਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਨਾਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤ੍ਰਿੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੁੰਭ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਵਾਜਾਈ ਕਈ ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਾਹਨ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਪੈਦਲ ਰਸਤਾ ਲੰਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਵੇਰ ਆਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚੋ।
ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ — ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ
ਪੂਰਾ ਸਿੰਹਸਥ: 31 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਧਵਜਾਰੋਹਣ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਨਾਨ ਅਤੇ 24 ਜੁਲਾਈ 2028 ਤੱਕ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸਮਾਂ।
ਪੜ੍ਹੋ: ਸਿੰਹਸਥ 2027 →