କୁମ୍ଭ ମେଳା କେହି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିନାହାନ୍ତି। ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଆଜି ବି ଜୀବନ୍ତ ଏକ ପରମ୍ପରା, ସନାତନ ଧର୍ମ, ଯେତେବେଳେ ନିଜ ପଞ୍ଜିକା ଦର୍ଶାଇଥିବା ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଦୀକୂଳକୁ ଆସେ, ସେତେବେଳେ କୁମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ପୃଷ୍ଠା ସେହି ପରମ୍ପରାକୁ ସରଳ ଭାଷାରେ ବୁଝାଏ ଏବଂ ଆଉ କେଉଁଠି ପଢ଼ିବେ ତାହା ଦେଖାଏ।
ସନାତନ ଅର୍ଥ ଶାଶ୍ୱତ, ଯାହାର କୌଣସି ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ। ଧର୍ମ ହେଉଛି ସେହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯାହା ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ସେହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଯାହା ଜୀବନକୁ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମହାଭାରତ ଓ ମନୁସ୍ମୃତି ଭଳି ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏକାଠି ଆସେ। ଏହି ପରମ୍ପରାର କୌଣସି ଜଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ନାହାନ୍ତି, କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥ ନାହିଁ, କୌଣସି ଜଣେ ମୁଖ୍ୟ ନାହାନ୍ତି। ଏହା ଉପଦେଶ, ସାଧନା ଓ ପରମ୍ପରାର ଏକ ପରିବାର, ଯେଉଁମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଚିହ୍ନନ୍ତି — ସେଥିପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସାଧୁମାନେ ଗୋଟିଏ ସକାଳେ ଗୋଟିଏ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିପାରନ୍ତି।
ଦୈନନ୍ଦିନ କଥାରେ ଅନେକ ଲୋକ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ କୁହନ୍ତି। ସନାତନ ଧର୍ମ ହେଉଛି ସେହି ନାମ ଯାହା ଏହି ପରମ୍ପରା ନିଜକୁ ଦିଏ, ଏବଂ କୁମ୍ଭକୁ ଆସିଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯାତ୍ରୀ କେଉଁ ପରମ୍ପରାର ଅଂଶୀଦାର, ତାହା ଏହି ନାମ ହିଁ କହେ।
srisanatan.org ରେ ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ସନାତନ ଧର୍ମ କ'ଣ?
ଏହି ପରମ୍ପରା ଶ୍ରୁତି ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇଛି, ଯାହା ଋଷିମାନେ ଶୁଣିଥିଲେ: ଚାରି ବେଦ — ଋକ୍, ଯଜୁଃ, ସାମ ଓ ଅଥର୍ବ — ସେମାନଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆରଣ୍ୟକ ଓ ଉପନିଷଦ ସହିତ। ଏହି ବୈଦିକ ଧାରାକୁ ନିଗମ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ସହିତ ବୋହିଚାଲେ ଆଗମ: ଶୈବ, ବୈଷ୍ଣବ ଓ ଶାକ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ଯାହା ମନ୍ଦିର ପୂଜା, ମନ୍ତ୍ର, ଦୀକ୍ଷା ଓ ଆନ୍ତରିକ ସାଧନା ଶିଖାଏ। ଅଧିକାଂଶ ଜୀବନ୍ତ ଉପାସନା ଦୁହିଁଙ୍କୁ ଯୋଡ଼େ — ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିରେ ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଗର୍ଭଗୃହରେ ଆଗମିକ ପୂଜା।
ଏହି ମୂଳଦୁଆ ଉପରେ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଠିଆ ହୋଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁମ୍ଭଯାତ୍ରୀ ଜାଣିଥିବା କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକ ସେଥିରେ ହିଁ ଅଛି, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ ଓ ଅମୃତ କଳସର କାହାଣୀ।
srisanatan.org ରେ ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ବେଦ · ଆଗମ · ନିଗମ ଓ ଆଗମ
ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ଅଖାଡ଼ା ପରିଷଦ ତେରଟି ଅଖାଡ଼ାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ମିଶି ପରମ୍ପରାର ବ୍ୟାପକତା ଦେଖାନ୍ତି। ସାତଟି ଶୈବ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଅଖାଡ଼ା, ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦଶନାମୀ ପରମ୍ପରାରେ। ତିନୋଟି ବୈଷ୍ଣବ ବୈରାଗୀଙ୍କ ଅନୀ, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଉପାସକ। ବାକି ତିନୋଟି — ଦୁଇଟି ଉଦାସୀନ ଓ ଗୋଟିଏ ନିର୍ମଳ — ଶିଖ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ପରମ୍ପରା ବହନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବେଦ-ଉପନିଷଦ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି।
ଦେବୀଙ୍କ ଉପାସନା, ଅର୍ଥାତ୍ ଶାକ୍ତ ଧାରା, ଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ବୋହେ, ଏବଂ କୁମ୍ଭ ନଗରୀଗୁଡ଼ିକରେ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଅଛି। ଦେବତା, ରୀତିନୀତି ଓ ତିଥି ଏକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରୁ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ଭିନ୍ନ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଖାଡ଼ା ନିଜ ପରମ୍ପରା ପାଳନ କରେ। ତଥାପି ବଡ଼ ସ୍ନାନ ପର୍ବ ଦିନ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମର ଗୋଟିଏ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ହୋଇ ଜଳ ଆଡ଼କୁ ଚାଲନ୍ତି।
srisanatan.org ରେ ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ଶୈବ · ବୈଷ୍ଣବ · ଶାକ୍ତ · ଗୁରୁ ପରମ୍ପରା · ସନ୍ନ୍ୟାସ
ତୀର୍ଥ ଅର୍ଥ ଘାଟ, ପାର ହେବାର ସ୍ଥାନ: ପୃଥିବୀର ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠି, ପରମ୍ପରା କହେ, ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଜଗତରୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ଆଡ଼କୁ ପାର ହେବା ସହଜ ହୁଏ। ପୁରାଣ କହେ ଯେ ଅମୃତର ବୁନ୍ଦା ଏମିତି ଚାରୋଟି ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିଲା — ପ୍ରୟାଗରାଜ, ହରିଦ୍ୱାର, ନାସିକ-ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର ଓ ଉଜ୍ଜୟିନୀ — ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ସେହି ସ୍ଥାନ ସହ ଜଡ଼ିତ ଅବସ୍ଥାନରେ ଆସନ୍ତି, ସେତେବେଳେ କୁମ୍ଭ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଆସେ।
ସ୍ନାନ, ଅର୍ଥାତ୍ ପବିତ୍ର ବୁଡ଼, ପରମ୍ପରାର ସବୁଠାରୁ ସରଳ ଓ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ କର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ: ପ୍ରାର୍ଥନା, ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଓ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ମରଣ ସହିତ ନିଆଯାଇଥିବା ଜଳ। ଅମୃତ ସ୍ନାନ ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଅଖାଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପରେ ଯାତ୍ରୀମାନେ।
srisanatan.org ରେ ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ମନ୍ଦିର ଓ ତୀର୍ଥ
ଏହି ପରମ୍ପରା ଜୀବନକୁ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ କରେ — ଏମିତି ବିଧି ଯାହା ଜୀବନକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପବିତ୍ର କରେ। ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ତାଲିକା ଷୋହଳଟି ଗଣନା କରେ: ଗର୍ଭାଧାନ ଓ ଶିଶୁର ନାମକରଣଠାରୁ, ଅନ୍ନପ୍ରାଶନ, ଚୂଡ଼ାକରଣ, ଉପନୟନ ଓ ବିବାହ ଦେଇ, ମୃତ୍ୟୁରେ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଅନେକ ପରିବାର ଏଥିରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ସଂସ୍କାର ତୀର୍ଥରେ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ଯେପରି ଶିଶୁର ମୁଣ୍ଡନ, ଅସ୍ଥି ବିସର୍ଜନ କିମ୍ବା ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ତର୍ପଣ, ଏବଂ କୁମ୍ଭ ତାହାର ଏକ ମହାନ ଅବସର।
ନଦୀ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ପରର ପାହାଚକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ। ସନ୍ନ୍ୟାସ ଦୀକ୍ଷାରେ ସାଧକ ନିଜର ହିଁ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ନୂଆ ନାମ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଶୈବ ଅଖାଡ଼ାଗୁଡ଼ିକର ନାଗା ଦୀକ୍ଷା ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ କୁମ୍ଭରେ ହିଁ ଦିଆଯାଏ।
srisanatan.org ରେ ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ଷୋଡ଼ଶ ସଂସ୍କାର
ଏହି ପରମ୍ପରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂସାର ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ କହେ ନାହିଁ। ଏହା ମାନବ ଜୀବନର ଚାରୋଟି ନ୍ୟାଯ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କହେ: ଧର୍ମ, ଠିକ୍ ଆଚରଣ; ଅର୍ଥ, ସାଧୁ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଓ ସୁରକ୍ଷା; କାମ, ପ୍ରେମ ଓ ଆନନ୍ଦ; ଏବଂ ମୋକ୍ଷ, ମୁକ୍ତି। ଧର୍ମ ଅର୍ଥ ଓ କାମକୁ ପଥ ଦେଖାଏ, ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଶେଷ ଲକ୍ଷ୍ୟ।
କୁମ୍ଭରେ ଏହି ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ମିଳନ୍ତି: ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବାକୁ ଆସିଥିବା ପରିବାର, ତମ୍ବୁ ନଗର ଚଳାଉଥିବା ବେପାରୀ ଓ ସେବକ, ଏବଂ ଶେଷ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଗୋଟିଏ ପରମ୍ପରା ଭିତରେ।
srisanatan.org ରେ ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥ
ମୋଟାମୋଟି, ହଁ। ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ପରେ ବାହାରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ନାମ; ସନାତନ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ, ହେଉଛି ସେହି ନାମ ଯାହା ଏହି ପରମ୍ପରା ନିଜକୁ ଦିଏ, ଏବଂ ଏଥିରେ ବୈଦିକ, ଶୈବ, ବୈଷ୍ଣବ, ଶାକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ପଥ ଏକାଠି ରହେ।
ନା। ଅମୃତ ସ୍ନାନ ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଅଖାଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମେଳାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ନଦୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା।
ଅମୃତ କଳସ ଓ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନର କାହାଣୀ ପୁରାଣ ଓ ମହାଭାରତରେ କୁହାଯାଇଛି। ସ୍ନାନର ତିଥି ବୃହସ୍ପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନରୁ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ଯାହା ପଞ୍ଜିକାରୁ ପଢ଼ାଯାଏ।
ଆମର ସହଯୋଗୀ ସନ୍ଦର୍ଭ ୱେବସାଇଟ୍ srisanatan.org ବେଦ, ଆଗମ, ଦର୍ଶନ, ସଂସ୍କାର, ପର୍ବପର୍ବାଣି ଓ ଆହୁରି ଅନେକ କିଛି ବୁଝାଏ, ଏବଂ swarayoga.org ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠ ଯେପରି ଶିଖାଏ ସେହିପରି ଉପସ୍ଥାପନ କରେ।
ଆଗକୁ ପଢ଼ନ୍ତୁ — ଆମର ସହଯୋଗୀ ୱେବସାଇଟ୍