ਸੱਤ ਸ਼ੈਵ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ — ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਆਦਿ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਸ਼ਟ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਥੇ ਆਦਿ ਗਣੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਟਲ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅਡੋਲ — ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਉਸ ਸੰਪਰਦਾ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਗਣੇਸ਼ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਸਰੂਪ ਆਦਿ ਗਣੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਰਾਹ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।
ਗਿਣਤੀ ਪੱਖੋਂ ਅਟਲ ਸੱਤ ਸ਼ੈਵ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਅਖਾੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਦਸ਼ਨਾਮੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸਾਧੂ ਵੀ ਭਰਾਤਰੀ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਉਸੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪੰਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ — ਪੰਜ ਜਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੈ — ਵਾਰਾਣਸੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਗਰੀ ਅਤੇ ਤਿਆਗੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਕੇਂਦਰ — ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਰਿਦੁਆਰ, ਉੱਜੈਨ ਅਤੇ ਬੜੌਦਾ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਅਟਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮਹਾਨਿਰਵਾਣੀ ਅਖਾੜੇ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾ ਕੱਢਦਾ ਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਠਜੋੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਹਾਰਕ ਤੱਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜੋ ਕੋਈ ਯਾਤਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ: ਕੁੰਭ ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਅਖਾੜੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਜੋਂ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਰਜੀਹੀ ਕ੍ਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਅਖਾੜੇ ਵਾਂਗ ਅਟਲ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਵਾਈ ਨਾਲ ਮੇਲਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਨਾਨ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਡੇਰਾ, ਜੋ ਜੂਨਾ ਜਾਂ ਨਿਰੰਜਨੀ ਦੇ ਡੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਸਮਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅਨੁਭਵੀ ਤੀਰਥਯਾਤਰੀ ਕੇਵਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਛੋਟੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।
ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ — ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ
ਪੀਠ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਰਿਦੁਆਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੇਵਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਲੇਖ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪੜ੍ਹੋ: ਆਵਾਹਨ ਅਖਾੜਾ →