ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ੈਵ ਸੰਨਿਆਸੀ ਮੱਠ, ਜੋ ਜੂਨਾ ਅਖਾੜੇ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ — ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹਨ; ਇਹ ਪੰਨਾ ਇਸ ਮਤਭੇਦ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਵਾਹਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ ਹੈ — ਪੂਜਾ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਕਰਮ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੱਤ ਸ਼ੈਵ ਮੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਵਾਹਨ ਦੀ ਜੂਨਾ ਅਖਾੜੇ ਨਾਲ ਨੇੜਲੀ ਸਾਂਝ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਡੇਰੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਅਗਨੀ ਅਖਾੜਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੂਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ੈਵ ਪੱਖ ਦੇ ਸਥਾਈ ਗੁੱਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਆਵਾਹਨ ਦੇ ਇਸ਼ਟ-ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦਸ਼ਨਾਮੀ ਅਖਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਵਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਆਵਾਹਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਸਿੱਧ ਗਣੇਸ਼ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਜਾਨਨ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ — ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਰੂਪ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਜੂਨਾ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਹਾਥੀ-ਮੁਖੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ।
ਦੋਵੇਂ ਮਤ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਲੋਕ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਮਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਇਹ ਪੰਨਾ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜੀਵੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਛੋਟਾ ਤੇ ਸੱਚਾ ਅੰਤਰ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣਾ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਣ ਆਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਆਵਾਹਨ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੂਨਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਗੁੱਟ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਨਾਨ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਡੇਰੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੀਠਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ: ਕਾਸ਼ੀ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹਰਿਦੁਆਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਉੱਥੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੇਲਿਆਂ ਲਈ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹਨ।
ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ — ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ
ਇੱਕੋ ਅਖਾੜਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਗਾ ਸਾਧੂ ਨਹੀਂ ਹੈ: ਦੇਵੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਹੇਠ ਦੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ।
ਪੜ੍ਹੋ: ਅਗਨੀ ਅਖਾੜਾ →