ਤਿੰਨ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਜੋ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ — ਅਤੇ ਉਹ ਅਖਾੜਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਮੁਕੱਦਮਾ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।
ਨਿਰਮੋਹੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ" — ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਭਰਮ ਅਤੇ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਤਿੰਨ ਰਾਮਾਨੰਦੀ ਅਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮੰਤਰੀ, ਅਰਥਾਤ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੀ ਹੈ: ਨਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਨਾ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਸੈਨਾ, ਸਗੋਂ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
ਇਸ ਦੇ ਸਾਧੂ ਰਾਮਾਨੰਦੀ ਬੈਰਾਗੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਜੋ ਖੜ੍ਹਾ ਊਰਧਵ-ਪੁੰਡ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪੀਠ ਰਾਮ ਦੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿਖੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਅਣੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਅਖਾੜੇ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤੀ-ਜਗਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈ — ਬਹੁਤੇ ਅਖਾੜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੀਠਾਂ ਕੁੰਭ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਿਰਮੋਹੀ ਦੀ ਪੀਠ ਉਸ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦੇ ਆਰਾਧਯ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਨਿਰਮੋਹੀ ਅਣੀ ਉਹ ਅਖਾੜਾ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਰਾਮ ਜਨਮਭੂਮੀ ਸਥਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ — ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਮਲਾ ਜਿਸ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2019 ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸੀ।
ਇਹ ਮੇਲੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਨਾ ਉਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਥੇ ਜ਼ਿਕਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਖਾੜੇ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮੁਕੱਦਮਾ ਹੀ ਮਿਲੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਣੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਉਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਬਣਾਇਆ।
ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮੋਹੀ, ਸ਼ੈਵ ਅਖਾੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਅਣੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਵਾਈ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਅਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਰਜੀਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਾਮਾਨੰਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲੀ ਰਾਜਾ-ਮੰਤਰੀ-ਸੈਨਾ ਵਿਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਵੈਸ਼ਣਵ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਸ਼ਿਕ-ਤ੍ਰਿੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਸਿੰਹਸਥ ਵਿਖੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਅਖਾੜੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦਿਨ — ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੰਹਸਥ ਵਿੱਚ 11 ਸਤੰਬਰ 2027 ਨੂੰ — ਨਾਸ਼ਿਕ ਦੇ ਰਾਮਕੁੰਡ ਵਿਖੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਸ਼ੈਵ ਅਖਾੜੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤ੍ਰਿੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ ਵਿਖੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ — ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ
ਅਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੀ, ਜੋ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੀ ਹਨੂਮਾਨ ਗੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਪੜ੍ਹੋ: ਨਿਰਵਾਣੀ ਅਣੀ ਅਖਾੜਾ →