ज्या एकमेव देवतेला कसे शोधावे हे कोणालाही सांगावे लागत नाही, त्या देवतेकडे वळलेला अखाडा — सूर्य, ज्याची येथे भुवन भास्कर सूर्यनारायण म्हणून उपासना केली जाते.
आनंद म्हणजे परमानंद — सुख नव्हे, तर परमसत्याच्या सत्-चित्-आनंद या शास्त्रीय वर्णनातील तिसरे पद, म्हणजे अस्तित्व-चैतन्य-आनंद. त्यावरून नाव घेतलेला अखाडा मार्गाऐवजी ध्येयाचे नाव धारण करतो.
त्याची देवता सूर्य आहे, जिला अखाड्याच्या प्रथेनुसार भुवन भास्कर सूर्यनारायण म्हटले जाते — जगांना प्रकाशमान करणारा सूर्य. सात शैव अखाड्यांपैकी प्रत्येकाची कुलदेवता वेगळी आहे; त्यांत आनंद हा दृश्य प्रकाशाचे स्थान आहे: ज्या देवतेचे स्वतः गायत्री चिंतन करते आणि संप्रदाय कोणताही असो, प्रत्येक आचरणशील हिंदू पहाटे जिच्यासमोर जलार्घ्य अर्पण करतो.
आनंद परंपरेने निरंजनी अखाड्याशी संलग्न आहे आणि मेळ्यात त्याच्यासोबत मार्गक्रमण करतो — त्याच्या समूहात मिरवणुकीत सहभागी होतो, त्याच्याशेजारी छावणी करतो आणि त्या संलग्नतेनुसार अमृत स्नानाच्या क्रमात आपले स्थान घेतो.
सात शैव अखाड्यांमधील या संलग्नता प्राचीन आणि स्थिर आहेत: अटल महानिर्वाणीशी, आनंद निरंजनीशी आणि आवाहन व अग्नी जुना अखाड्याशी. त्या जाणून घेणे हा कुंभातील छावण्या आणि ध्वजांची अन्यथा गोंधळात टाकणारी विविधता समजून घेण्याचा सर्वांत सोपा मार्ग आहे.
प्रत्येक अखाड्याप्रमाणे आनंदची पेशवाई आपल्या देवतेला अग्रस्थानी घेऊन निघते आणि त्याची छावणी या घराण्याचे दीर्घकाळापासून प्रसिद्ध असलेले विधिवैभव जपते. स्नानांच्या मधल्या काळात, प्रत्येक अखाड्याप्रमाणे, याच छावणीत दीक्षा दिल्या जातात, नियुक्त्यांना मान्यता दिली जाते आणि संप्रदायाचे अंतर्गत व्यवहार पार पडतात — ही कार्ये विधिपूर्वक केवळ कुंभातच करता येतात, इतर कोणत्याही वेळी नाही.
प्रवास सुरू ठेवा — पुढे
राम आणि कृष्ण यांच्या रामानंदी परंपरेतील तीन वैष्णव बैरागी सैन्यांपैकी पहिले.
वाचा: दिगंबर अणी अखाडा →