गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति ।
नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु ॥
"हे गंगे, यमुने, गोदावरी, सरस्वती, नर्मदे, सिंधू, कावेरी — या जलात उपस्थित व्हा."
कुंभमेळा हा पृथ्वीवरील सर्वात मोठा शांततामय समागम आहे — अमरत्वाच्या अमृताचे थेंब जिथे पडले त्या चार पवित्र नगरींकडे वाहणारी माणसांची नदी. आता तीन महान कुंभ जवळ येत आहेत: हरिद्वार 2027, नाशिक-त्र्यंबकेश्वर 2027 आणि उज्जैन 2028.
हर की पौडीवर मां गंगेच्या तीरावर, जिथे अमृताचा पहिला थेंब पडला. 14 जानेवारी – 20 एप्रिल 2027. उत्तराखंड शासनाने शाही स्नानाला अधिकृतपणे अमृतस्नान — म्हणजे अमृताचे स्नान — असे नाव दिले आहे.
| तारीख · 2027 | पवित्र प्रसंग | महत्त्व |
|---|---|---|
| 14 जानेवारी | मकर संक्रांती प्रारंभिक स्नान | सूर्याचा मकर राशीत प्रवेश — मेळ्याला प्रारंभ; कुंभाचे पहिले पवित्र स्नान |
| 6 फेब्रुवारी | मौनी अमावस्या पर्वस्नान | मौनाची अमावास्या — सर्वात प्रभावी स्नानदिनांपैकी एक |
| 11 फेब्रुवारी | वसंत पंचमी पर्वस्नान | वसंताची पहाट; माता सरस्वतीची पूजा |
| 20 फेब्रुवारी | माघ पौर्णिमा पर्वस्नान | माघ पौर्णिमा — महिनाभराच्या कल्पवासाची सांगता |
| 6 मार्च | महाशिवरात्री अमृतस्नान | शिवाची महान रात्र — पहिले शाही अमृतस्नान, आखाड्यांची हर की पौडीकडे मिरवणूक |
| 8 मार्च | सोमवती अमावस्या अमृतस्नान | दुर्मिळ सोमवती अमावास्या — दुसरे शाही अमृतस्नान |
| 14 एप्रिल | मेष संक्रांती · बैसाखी अमृतस्नान | सूर्याचा मेष राशीत प्रवेश — हरिद्वार कुंभाचे मुख्य अमृतस्नान |
| 20 एप्रिल | चैत्र पौर्णिमा समारोप स्नान | पौर्णिमेचा निरोप — अर्धकुंभाची सांगता |
हरीचे द्वार, जिथे गंगा हिमालय सोडते आणि जिथे ब्रह्मकुंडावर अमृताने प्रथम पृथ्वीला स्पर्श केला. तीन अमृतस्नाने: महाशिवरात्री, सोमवती अमावस्या आणि मेष संक्रांती.
हरिद्वार 2027 पाहागोदावरीच्या तीरावर — दक्षिण गंगा — जिथे नाशिकच्या रामकुंडापासून ब्रह्मगिरीच्या पायथ्याशी गोदावरीच्या उगमस्थानी असलेल्या त्र्यंबकेश्वर ज्योतिर्लिंगाच्या कुशावर्त कुंडापर्यंत कुंभ वाहतो.
नाशिक 2027 पाहागुरु सिंह राशीत प्रवेश करतो तेव्हा अमृत क्षिप्रेला ढवळून काढते. महाकालाच्या स्वतःच्या नगरीत — अवंतिका, सात मोक्षपुरींपैकी एक — सिंहस्थ कोट्यवधींना प्रत्यक्ष काळाच्याच कृपेत न्हाऊ घालतो.
उज्जैन 2028 पाहादेव आणि असुरांनी क्षीरसागराचे मंथन केले तेव्हा अमृताचा एक कुंभ — कलश — प्रकट झाला. त्यानंतरच्या बारा दिव्य दिवसांच्या संघर्षात (मानवी बारा वर्षे) अमृताचे थेंब पृथ्वीवर चार ठिकाणी पडले. त्या क्षणीची ग्रहस्थिती जेव्हा पुन्हा जुळून येते, तेव्हा प्रत्येक ठिकाणी नद्या पुन्हा अमृत बनून वाहतात असे मानले जाते.
क्षीरसागराचे मंथन — अमृताचा कुंभ कसा प्रकट झाला आणि चार नगरे शाश्वत कशी झाली याची संपूर्ण पुराणकथा.
कथा वाचाअमृतस्नानाचा खरा अर्थ — शाही स्नानामागील शास्त्र, आखाड्यांचा क्रम, आणि मनाचे आतले स्नान.
स्नान समजून घ्याप्रत्येक अमृतस्नानाचे नेतृत्व करणारे योद्धा-संन्यासी — तेरा आखाडे, आदि शंकराचार्यांपासूनचा त्यांचा उगम, आणि त्यांची व्रते.
आखाड्यांना भेटासूर्य आणि चंद्र साक्षीला असताना गुरूचा राशींमधून होणारा बारा वर्षांचा प्रवास प्रत्येक कुंभाचे नगर आणि तिथी कशा ठरवतो.
आकाश उलगडापुढचा आहे हरिद्वार अर्धकुंभ, 14 जानेवारी – 20 एप्रिल 2027 — त्यानंतर नाशिक-त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ (मुख्य अमृतस्नाने ऑगस्ट–सप्टेंबर 2027) आणि उज्जैन सिंहस्थ (27 मार्च – 27 मे 2028).
6 मार्च (महाशिवरात्री), 8 मार्च (सोमवती अमावस्या) आणि 14 एप्रिल 2027 (मेष संक्रांती / बैसाखी) — तसेच 14 जानेवारी, 6 फेब्रुवारी, 11 फेब्रुवारी, 20 फेब्रुवारी आणि 20 एप्रिल 2027 रोजी पर्वस्नाने.
प्रयागराज, हरिद्वार, नाशिक-त्र्यंबकेश्वर आणि उज्जैन — जिथे समुद्रमंथनाच्या वेळी अमृताचे चार थेंब पडले.
गुरु (बृहस्पती) सुमारे 12 वर्षांत राशिचक्राची प्रदक्षिणा पूर्ण करतो; ज्या राशीत त्या नगरीत अमृत पडले त्या राशीत गुरु पुन्हा प्रवेश करतो तेव्हा त्या नगरीचा कुंभ परततो — संपूर्ण खगोलशास्त्र इथे पाहा.
ज्ञान, पवित्र मुहूर्त, निवास, सत्संग आणि जिवंत परंपरा — कुंभमेळा गुरुचे प्रत्येक दार, इथेच.
ज्योतिषशास्त्राने पडताळलेल्या आकाशासह प्रत्येक पवित्र स्नानदिन — शिवाय चारही कुंभनगरींचे आजचे थेट पंचांग.
स्नानदिन पाहा →
आदि शंकराचार्यांनी हे संप्रदाय कसे संघटित केले — धर्माच्या शैव, वैष्णव आणि उदासीन तुकड्या, आणि मेळ्यातील त्यांची भूमिका.
आखाडे समजून घ्या →
आखाड्यांचे हयात सिद्धपुरुष — आचार्य, महामंडलेश्वर आणि आजचे परंपराधारक, आखाड्यागणिक.
सिद्धपुरुषांना भेटा →
खऱ्या खोल्या व अंथरुणांसह पडताळलेले आश्रम — मोफत सेवा असो वा सशुल्क, नोंदणीपूर्वीच प्रत्येक अट स्पष्ट दाखवली जाते.
आपला मुक्काम शोधा →
सत्संग, अभ्यासक्रम आणि कार्यक्रमांसाठी मोफत नोंदणी करा — आपला QR प्रवेशपास लगेच मिळेल.
कार्यक्रम पाहा →
मुहूर्त, होरा, काल आणि व्रत-पर्वे — दिवसाचे संपूर्ण पवित्र घड्याळ, आमच्याच इंजिनमधून.
सविस्तर पंचांग उघडा →
चारही पवित्र नगरींचे घाट, मंदिरे, स्थानके आणि शिबिरे — पोहोचण्याआधीच आपला मार्ग जाणून घ्या.
नकाशे उघडा →
अमृतस्नान, पेशवाई मिरवणुका आणि नागा साधूंचे चित्रपट — तसेच भजन, आरती व प्रवचनांची ध्वनिमुद्रणे.
पाहा आणि ऐका →
पवित्र नगरींची, आखाड्यांची आणि अमृतस्नानाच्या प्रभातकाळांची छायाचित्रे — नगरागणिक.
दालन उघडा →
कुंभाविषयी काहीही विचारा — तिथी, प्रवास, विधी, निवास — पडताळलेल्या ज्ञानातून उत्तर मिळेल.
ब्रह्माला विचारा →
समुद्रमंथन, अमृतस्नानाचा अर्थ, नागा साधू — मेळ्यामागचे खोल 'का'.
कथा वाचा →
एकदाच नोंदणी करा — हरिद्वार 2027, नाशिक-त्र्यंबकेश्वर 2027 आणि उज्जैन 2028 साठी अस्सल तिथी-सूचना, प्रवास व निवास मार्गदर्शन, पवित्र कथा आणि तयारीचे ज्ञान मिळवा.