काशी येथे मुख्य पीठ असलेली आणि जुना अखाड्याशी निकट संबंध असलेली एक शैव संन्यासी संस्था — आणि जिच्या परंपरेतील नोंदींमध्ये देवतेची दोन वेगवेगळ्या प्रकारे नोंद आहे; त्यांचा निर्णय देण्याऐवजी हे पृष्ठ त्या दोन्ही नोंदी सांगते.
आवाहन या शब्दाचा अर्थ देवतेला पाचारण करणे — पूजेच्या आरंभी देवतेला मूर्तीमध्ये उपस्थित राहण्याचे आमंत्रण देण्याची क्रिया. उपासनेची ही सुरुवात आहे आणि परंपरेच्या नोंदी उपलब्ध आहेत तेव्हापासून सात शैव संस्थांमध्ये स्थान असलेल्या एका अखाड्याचेही हेच नाव आहे.
आवाहनचा जुना अखाड्याशी निकट संबंध आहे आणि प्रत्यक्षात मेळ्यातील मिरवणुका, छावणी आणि अग्रक्रम यांबाबत हे दोन्ही एकत्र वावरतात. अग्नी अखाडाही याच प्रकारे जुनाशी जोडलेला आहे, त्यामुळे हे तिन्ही मिळून शैव पक्षातील एक स्थायी गट बनतात.
आवाहनच्या इष्टदेवतेच्या प्रश्नावर परंपरेत एकमत नाही. दशनामी अखाडे आणि त्यांच्या अधिष्ठात्री देवतांच्या अभ्यासपूर्ण यादीत आवाहनची देवता सिद्ध गणेश अशी दिली आहे. त्याच परंपरेतील इतर वृत्तांतांत तिची नोंद गजानन दत्तात्रेय अशी आहे — या रूपात संबंधित जुना अखाड्याची देवता दत्तात्रेय हिचा गजमुखी रूपाशी संयोग आहे.
दोन्ही मान्यता प्राचीन आहेत आणि परंपरेतील लोक दोन्ही मानतात. त्यांपैकी एक निवडून तोच अंतिम निष्कर्ष असल्याचे सांगण्याऐवजी, स्रोतांमध्ये मतभेद असल्याची नोंद हे पृष्ठ करते. अनेक शतकांच्या जिवंत परंपरेत स्वाभाविकपणे आढळणारी ही एक लहानशी प्रामाणिक उणीव आहे; ती झाकून ठेवल्याने येथे जाणून घेण्यासाठी आलेल्या कोणाचाही लाभ होणार नाही.
आवाहन आपल्या पेशवाईत मिरवणुकीने जाते आणि जुना अखाड्यासोबतच्या गटात अमृत स्नानाच्या क्रमात त्याला नेमून दिलेल्या स्थानी स्नान करते. मेळा भरणाऱ्या शहरांतील त्याच्या छावण्या त्याच्या पीठांनुसार असतात: काशी हे मुख्य कार्यालय, तर हरिद्वार आणि प्रयागराज ही तेथे भरणाऱ्या मेळ्यांची कार्यकेंद्रे आहेत.
प्रवास सुरू ठेवा — पुढे
एकमेव असा अखाडा जिथे एकही नागा साधू नाही: गायत्री देवतेच्या अधीन दीक्षा घेतलेले ब्रह्मचारी.
वाचा: अग्नी अखाडा →