दोन उदासीन संस्थांपैकी ही नवी संस्था — आणि मेळ्यातील तिची प्रवेश मिरवणूक इतर सर्व मिरवणुकांपेक्षा वेगळी असते, कारण तिच्यात पालखीवर कोणत्याही आचार्यांना नेले जात नाही आणि कोणतीही शस्त्रे बाळगली जात नाहीत.
नया या शब्दाचा साधा अर्थ नवा असा आहे. अंतर्गत वादानंतर जुन्या बडा उदासीन संस्थेपासून विभक्त होऊन 1846 मध्ये, महंत सुधीर दास यांच्या नेतृत्वाखाली नया उदासीन अखाडा अस्तित्वात आला. त्याचे पीठ हरिद्वारमधील कनखल येथे आहे.
दोन्ही उदासीन अखाड्यांची परंपरा एकच आहे आणि ते गुरु नानकांचे ज्येष्ठ पुत्र श्री चंद — ज्यांना येथे गुरु चंद्राचार्य म्हटले जाते — यांच्याविषयी समान श्रद्धा बाळगतात; शिवाची उपासना करत असतानाच दोन्ही स्वतःला सनातन शीख धारणेचा भाग मानतात. हे विभाजन तत्त्वज्ञानाचे नव्हे, तर संस्थात्मक होते; त्यामुळे या दोन संस्था आजही एकाच परंपरेची दोन रूपे म्हणून स्पष्टपणे ओळखल्या जातात.
या अखाड्याचे सर्वांत लक्षवेधी वैशिष्ट्य प्रत्येकाचे लक्ष लागलेल्या त्या एका दिवशी दिसते. इतर प्रत्येक अखाड्याची पेशवाई हा एक भव्य देखावा असतो — अग्रभागी देवता, पालख्या आणि रथांवर महामंडलेश्वर, त्रिशूळ, भाले आणि तलवारी घेतलेल्या नागा साधूंच्या तुकड्या, ढोल आणि शंख — परंतु नया उदासीनच्या मिरवणुकीत पालखीतून नेले जाणारे आचार्य नसतात, भाले नसतात, कोणतीही शस्त्रे नसतात.
ज्या अखाड्याचा कुंभातील संपूर्ण सार्वजनिक क्षण ही मिरवणूक असते, त्या अखाड्याने पदाची चिन्हे किंवा शक्तीची साधने न घेता प्रवेश करणे हे एक महत्त्वपूर्ण विधान आहे. हे वैशिष्ट्य कुठे पाहायचे हे जाणणाऱ्या भाविकाला मेळ्याच्या सर्वांत गजबजलेल्या आठवड्यातील सर्वांत शांत गोष्टींपैकी एक अनुभवता येईल.
नया उदासीनचे संचालनही त्याच्या मूळ संस्थेप्रमाणे एका प्रमुखाऐवजी श्री पंच — पाच जणांची परिषद — करते आणि स्नानाच्या क्रमात त्याचे स्थान उदासीन समूहासोबत असते.
दोन उदासीन अखाडे आणि निर्मल अखाडा मिळून तेरा अखाड्यांमधील तिसरे कुटुंब बनते; ते शैव संन्यासी आणि वैष्णव बैरागी या दोन्हींपेक्षा वेगळे आहे आणि या तिन्ही अखाड्यांची स्थापना प्राचीन असल्याचा दावा नसून एकोणिसाव्या शतकात झाल्याची नोंद आहे.
प्रवास सुरू ठेवा — पुढे
ज्या संस्थेच्या मध्यभागी गुरु ग्रंथ साहिब विराजमान आहेत, तिची स्थापना 1862 मध्ये झाली असून तिचे मुख्य स्थान कनखल येथे आहे.
वाचा: निर्मल अखाडा →