अयोध्येत स्थित, तीन वैष्णव सेनांमधील सल्लागार — आणि एका शतकाहून अधिक काळ भारतीय न्यायालयांत चाललेल्या खटल्यामुळे ज्याचे नाव कुंभच्या पलीकडेही सर्वदूर परिचित आहे असा अखाडा.
निर्मोही म्हणजे "मोहापासून मुक्त" — बांधून ठेवणाऱ्या भ्रम आणि आसक्तीपासून मुक्त. तीन रामानंदी अनींमध्ये त्याची पारंपरिक भूमिका मंत्री, म्हणजे सल्लागाराची आहे: आज्ञा देणारा राजा नाही किंवा लढणारी सेना नाही, तर सल्ला देणारा.
त्याचे साधू उभे ऊर्ध्वपुंड्र धारण करणारे, रामाचे भक्त रामानंदी बैरागी आहेत. त्याचे प्रमुख पीठ रामजन्मभूमी असलेल्या अयोध्येत आहे; त्यामुळे ही अनी इतर कोणत्याही अखाड्यापेक्षा स्वतःच्या भक्तिविश्वाच्या केंद्राच्या अधिक जवळ आहे — बहुतेक अखाड्यांची पीठे कुंभ नगरींमध्ये असतात, परंतु निर्मोहीचे पीठ त्याच्या आराध्य देवतेच्या जन्मस्थानी आहे.
कुंभच्या बाहेर बहुतेक लोकांनी ऐकलेला अखाडा म्हणजे निर्मोही अनी, कारण अयोध्येतील रामजन्मभूमी स्थळावरील न्यायालयीन वादातील तो एक पक्ष होता — या खटल्याचा दस्तऐवजीकृत इतिहास एकोणिसाव्या शतकापासून 2019 मधील सर्वोच्च न्यायालयाच्या निकालापर्यंत पसरलेला आहे आणि दीर्घकाळ तो देशातील सर्वांत जुना प्रलंबित खटला होता.
ही बाब मेळ्यापेक्षा कायदेशीर आणि राजकीय नोंदींशी संबंधित आहे आणि या पृष्ठावर तिचे पुन्हा कथन केलेले नाही. तिचा येथे उल्लेख एवढ्यासाठीच आहे की या अखाड्याचा शोध घेणाऱ्या वाचकाला प्रथम हा खटला दिसेल; त्याने हे जाणावे की ज्या खटल्यामुळे अनीचे नाव परिचित झाले, त्या खटल्यापेक्षा अनीचे अस्तित्व खूप जुने आणि अधिक व्यापक आहे.
मेळ्यात निर्मोही अनी वैष्णव अनींसोबत, शैव अखाड्यांपासून वेगळ्या असलेल्या त्यांच्या स्वतःच्या क्रमाने मिरवणुकीत सहभागी होते आणि स्नान करते. तीन अनींच्या अंतर्गत अग्रक्रमातील तिची भूमिका रामानंदी परंपरेने जपलेल्या राजा-मंत्री-सेना रचनेनुसार आहे.
वैष्णवांची उपस्थिती नाशिक-त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थात सर्वाधिक स्पष्टपणे दिसते; तेथे वैष्णव अखाडे त्यांच्या स्वतंत्र दिवशी — आगामी सिंहस्थात 11 सप्टेंबर 2027 रोजी — नाशिकमधील रामकुंड येथे स्नान करतात, तर शैव अखाडे त्याच्या दुसऱ्या दिवशी त्र्यंबकेश्वरमधील कुशावर्त येथे स्नान करतात.
प्रवास सुरू ठेवा — पुढे
अयोध्येतील हनुमान गढीशी संबंधित, तीन अनींपैकी तिसरी अनी.
वाचा: निर्वाणी अनी अखाडा →