ଦୁଇ ଉଦାସୀନ ଗୃହ ମଧ୍ୟରୁ ବୃହତ୍ତର — ଏକ ପରମ୍ପରା, ଯାହା ସଚେତନ ଭାବେ ହିନ୍ଦୁ ଓ ଶିଖ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀ ଚାନ୍ଦଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଭାବେ ପୂଜା କରେ।
ଉଦାସୀନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ନିଜର ମୂଳ ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀ ଚାନ୍ଦଙ୍କଠାରୁ ବୋଲି ମାନେ (ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ 1494–1629)। ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପରି ଶିଖ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ଗୃହସ୍ଥ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ ନ କରି ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଉଦାସୀନମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଭାବେ ମାନନ୍ତି ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଅବତାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ଏହା ଉଦାସୀନ ଅଖାଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଅସାଧାରଣ ସ୍ଥାନରେ ରଖେ: ସେମାନଙ୍କ ବଂଶପରମ୍ପରା ପ୍ରଥମ ଶିଖ ଗୁରୁଙ୍କ ପରିବାରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ସାଧନା, ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ଏବଂ କୁମ୍ଭ ମେଳାରେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ହିନ୍ଦୁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗୁଡ଼ିକର ପରମ୍ପରା ଅନୁରୂପ। ସେମାନେ ଶ୍ରୀ ଚାନ୍ଦଙ୍କ ସହ ଗଣେଶ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କେତେକ ସମୟରେ ମୁଖ୍ୟଧାରାର ଶିଖ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସହ ଉତ୍ତେଜନାର କାରଣ ହୋଇଛି; ଏହି ଅଖାଡ଼ାର ସ୍ୱରୂପ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏହା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
ଆଖଡ଼ାର ଅଭିଲେଖ ଅନୁସାରେ ଏହା 1825 ମସିହାର ବସନ୍ତ ପଞ୍ଚମୀରେ ହରିଦ୍ୱାରର ହର କି ପୌଡ଼ୀଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା — ସେହି ଘାଟରେ ଅମୃତ ପଡ଼ିଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ଶ୍ରେୟ ଯୋଗୀରାଜ ଶ୍ରୀ ନିର୍ବାଣଦେବ ମହାରାଜଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ଯଦିଓ ପରମ୍ପରାର ଏକ ବିକଳ୍ପ ବିବରଣୀ ଏହାକୁ ସନ୍ଥ ସନ୍ତୋଖ ଦାସଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼େ; ଉଭୟ ମତକୁ ସ୍ୱୀକାର କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ପୃଷ୍ଠା କୌଣସି ଗୋଟିଏକୁ ବାଛିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଉଭୟକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରେ।
ହରିଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଖଡ଼ାର ମୁଖ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରୟାଗରାଜର କୃଷ୍ଣନଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଏହା ସାରା ଭାରତରେ ପ୍ରାୟ ଶହେଟି ଆଶ୍ରମ ପରିଚାଳନା କରେ। ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ଆଖଡ଼ା ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଓ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିଲା — ଏହା ଆଖଡ଼ା ଜାଲ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନଠାରୁ ଅଧିକ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଥିବା ଅନେକ ଘଟଣା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।
ପାରମ୍ପରିକ କ୍ରମରେ ଶୈବ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଗୋଷ୍ଠୀ ପରେ ଉଦାସୀନ ଆଖଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କରନ୍ତି ଓ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ମେଳାରେ ବଡ଼ା ଉଦାସୀନର ଉପସ୍ଥିତି ତାହାର ଧର୍ମ-ଧ୍ୱଜା ଦ୍ୱାରା ଦୂରରୁ ଚିହ୍ନିହୁଏ — ପ୍ରାୟ 75 ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ ଏକ ଖମ୍ବରେ ଉତ୍ତୋଳିତ ଏହି ପତାକା ମେଳା ନଗରୀର ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ପତାକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଏବଂ ଉଦାସୀନ ଶିବିର ଖୋଜୁଥିବା ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଦିଗଚିହ୍ନ।
ଅନ୍ୟ ଆଖଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ପରି ଏହାର ପରିଚାଳନା ଜଣେ ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ବଦଳରେ ବରିଷ୍ଠ ମହନ୍ତମାନଙ୍କ ପରିଷଦ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ — ଏହାର ଔପଚାରିକ ନାମରେ ଥିବା ପଞ୍ଚାୟତୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା।
ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖନ୍ତୁ — ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗ
ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବଡ଼ା ଉଦାସୀନଠାରୁ ପୃଥକ ହୋଇଥିବା ଏହି ଆଖଡ଼ାର ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ବହନ କରାଯାଏ ନାହିଁ।
ପଢ଼ନ୍ତୁ: ନୟା ଉଦାସୀନ ଆଖଡ଼ା →