ପ୍ରାଚୀନତମ ଶୈବ ପରମ୍ପରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ, ଯାହାର ଆରାଧ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନୁହନ୍ତି, ବରଂ ଜଣେ ମୁନି — ଅସ୍ତିତ୍ୱର ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରୁଥିବା ଦର୍ଶନ ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ କପିଳ ମୁନି।
ମହାନିର୍ବାଣୀ ନାମଟି ମହା-ନିର୍ବାଣ — ମହା ବିଲୟ, ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ମୁକ୍ତି — ର ଭାବ ବହନ କରେ। ଆଖଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ମନୋନୀତ ଆରାଧ୍ୟ ଅସାଧାରଣ: ଶିବ ନୁହନ୍ତି, ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ନୁହନ୍ତି, ଦେବୀଙ୍କ କୌଣସି ରୂପ ନୁହନ୍ତି, ବରଂ ଋଷି କପିଳ, ଯାହାଙ୍କୁ ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ବୋଲି ମନାଯାଏ — ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତିରେ ବାସ୍ତବତାର ବିଶ୍ଳେଷଣ, ଯାହା ଯୋଗର ଢାଞ୍ଚା ସମେତ ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନର ବହୁ ଅଂଶର ଆଧାର।
ଯେଉଁ ପରମ୍ପରା ଜଣେ ଦାର୍ଶନିକ-ଋଷିଙ୍କୁ ନିଜର ଆରାଧ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତାହା ନିଜ ବିଷୟରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏ; ଐତିହାସିକ ଭାବେ ମହାନିର୍ବାଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ବୁଝାଯାଇଛି: ଏକ ଆଖଡ଼ା, ଯାହାର ମୂଳ କେନ୍ଦ୍ର ବାସ୍ତବ ଏବଂ କେବଳ ବାସ୍ତବ ପରି ଦିଶୁଥିବା ବିଷୟ ମଧ୍ୟରେ ବିବେକ।
ହରିଦ୍ୱାରର ଦକ୍ଷିଣ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଥିବା କଙ୍ଖଲରେ ଆଖଡ଼ାର ପୀଠ ଏହାକୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରାଚୀନତମ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ — ଦକ୍ଷେଶ୍ୱର ମହାଦେବ — ନିକଟରେ ସ୍ଥାପିତ କରେ। ଏହା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ, ଯେଉଁଠାରେ ସତୀ ଦେହତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଶିବଙ୍କ ଶୋକ ପୁରାଣର କଥାକୁ ନୂତନ ରୂପ ଦେଇଥିଲା। ସେଠାରେ ଏକ ଆଖଡ଼ାର ପୀଠ ରଖିବା ଅର୍ଥ ଶୈବ ଆଖ୍ୟାନର ମୂଳ ଉତ୍ସସ୍ଥଳରେ ଆସୀନ ହେବା।
କଙ୍ଖଲରୁ ଆଖଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୁମ୍ଭ ନଗରୀଗୁଡ଼ିକ — କାଶୀ, ନାଶିକ ଏବଂ ଉଜ୍ଜୈନ — ରେ ଶାଖା ପରିଚାଳନା କରେ; ଏହା ସେହି ପ୍ରଚଳିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମେଳା ପୁନର୍ବାର ଆୟୋଜିତ ହେଉଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଆଖଡ଼ା ନିଜର ଉପସ୍ଥିତି ବଜାୟ ରଖେ।
ଅଟଳ ଆଖଡ଼ା ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ମହାନିର୍ବାଣୀ ସହିତ ମୈତ୍ରୀବଦ୍ଧ ଏବଂ ଏହା ସହିତ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କରେ; ତେଣୁ ମେଳାରେ ଶିବିର ବଣ୍ଟନ ଓ ସ୍ନାନ କ୍ରମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଷୟରେ ଉଭୟ ଏକକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଖଡ଼ା ପରି ମହାନିର୍ବାଣୀର ପେଶୱାଇ ମଧ୍ୟ ଶୋଭାଯାତ୍ରାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ନିଜ ଆରାଧ୍ୟଙ୍କୁ ବହନ କରେ — ଏବଂ କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଜଣେ ଋଷିଙ୍କୁ ବହନ କରୁଥିବା ପାଲିଙ୍କିର ଦୃଶ୍ୟ, ତେରଟି ଆଖଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ସଚେତନ ଦର୍ଶକ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବାକୁ ଶିଖିପାରୁଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ପାର୍ଥକ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ।
ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖନ୍ତୁ — ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗ
ସାତଟି ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରାଚୀନ, କାଶୀରେ ପୀଠ, ମହାନିର୍ବାଣୀ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏବଂ ଗଣେଶ ଏହାର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା।
ପଢ଼ନ୍ତୁ: ଅଟଳ ଅଖାଡ଼ା →