ଶୈବ ଅଖାଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଖ୍ୟାତି ଅନୁସାରେ ସବୁଠାରୁ ବିଦ୍ୱାନ୍ — ଏପରି ଏକ ଗୃହ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ସାଧୁ ସଂସ୍କୃତ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉପାଧିପ୍ରାପ୍ତ।
ନିରଞ୍ଜନୀ ନାମର ଅର୍ଥ "ନିଷ୍କଳଙ୍କ, ଯାହାଙ୍କଠାରେ କୌଣସି କଳଙ୍କ ନାହିଁ" — ନିରୁପାଧି ଅବସ୍ଥାରେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ଏକ ନାମ। ଏହାର ଇଷ୍ଟ-ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଶିବଙ୍କ ସେହି ପୁତ୍ର ଯିଏ ଦେବଗଣଙ୍କ ସେନାର ନେତୃତ୍ୱ ନେବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ: ଏପରି ଏକ ଗୃହର ଦେବତା, ଯାହା ନିଜକୁ ସଦା ଶୃଙ୍ଖଳିତ, ସୁସଂଗଠିତ ଓ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ବୋଲି ବୁଝିଆସିଛି।
ନିଜର ବିଦ୍ୱତ୍ତା ଯୋଗୁଁ ଅଖାଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିରଞ୍ଜନୀର ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ଅଖାଡ଼ାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଏକ ଯୋଦ୍ଧା ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଭାବେ କଳ୍ପନା କରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ନିରଞ୍ଜନୀର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏହାର ଔପଚାରିକ ଭାବେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ସାଧୁମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ଆଧାରିତ — ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ, ଅଦ୍ୱୈତ ବେଦାନ୍ତ ଓ ଷଡ଼ଦର୍ଶନରେ — ଏବଂ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଏହା ଅଖାଡ଼ା ଜଗତକୁ ପ୍ରଶାସକ ଓ ଆଲୋଚନାକାରୀ ଯୋଗାଇଆସିଛି।
ଅଖାଡ଼ାର ବରିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବାରମ୍ବାର ଅଖାଡ଼ା ଜଗତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦଗୁଡ଼ିକରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ନିରଞ୍ଜନୀ ଅଖାଡ଼ାର ସଚିବ ମହନ୍ତ ରବୀନ୍ଦ୍ର ପୁରୀ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ଅଖାଡ଼ା ପରିଷଦର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଏବଂ ହରିଦ୍ୱାରସ୍ଥିତ ମନସା ଦେବୀ ମନ୍ଦିର ଟ୍ରଷ୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମହାମଣ୍ଡଳେଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ କୈଳାଶାନନ୍ଦ ଗିରି ଅଖାଡ଼ାର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର କୁମ୍ଭ ଯୁଗର ସବୁଠାରୁ ସୁପରିଚିତ ସାଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ।
ପରିଷଦ ମାଧ୍ୟମରେ ଘୋଷିତ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସମସ୍ତ ତେରଟି ଅଖାଡ଼ାର ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ବୈଠକରେ 28 ନଭେମ୍ବର 2025 ଦିନ ହରିଦ୍ୱାର 2027 ସ୍ନାନ ପଞ୍ଜିକା ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା — ଏହି ସୂଚୀ ସେହି ଅର୍ଦ୍ଧ କୁମ୍ଭକୁ ଚାରିଟି ଅମୃତ ସ୍ନାନ ଦେଇଛି; ହରିଦ୍ୱାରର କୌଣସି ଅର୍ଦ୍ଧ କୁମ୍ଭରେ ଚାରିଟି ଅମୃତ ସ୍ନାନ ରହିବା ଏହା ପ୍ରଥମ।
ନିରଞ୍ଜନୀର ପେଶୱାଇ ଏବଂ ଅମୃତ ସ୍ନାନ କ୍ରମରେ ଏହାର ସ୍ଥାନ ସେହି ପରମ୍ପରା ଓ ଆଲୋଚନା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ, ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଖାଡ଼ାକୁ ପରିଚାଳିତ କରେ। ସ୍ନାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହାର ଶିବିର ମେଳାର ଅନ୍ୟତମ ବୌଦ୍ଧିକ କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇଥାଏ: ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପ୍ରବଚନ, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଷୟରେ ବିତର୍କ, ଏବଂ କେବଳ କୁମ୍ଭରେ ମାନ୍ୟତା ପାଇପାରୁଥିବା ଦୀକ୍ଷା ଓ ନିଯୁକ୍ତି।
ଆନନ୍ଦ ଅଖାଡ଼ା ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ନିରଞ୍ଜନୀ ସହ ମିତ୍ରତାରେ ଆବଦ୍ଧ ଏବଂ ଏହା ସହିତ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କରେ — ସାତଟି ଶୈବ ଅଖାଡ଼ାକୁ ମେଳାରେ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ବ୍ୟାବହାରିକ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିବା ଅନେକ ସ୍ଥାୟୀ ମେଣ୍ଟ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଗୋଟିଏ।
ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖନ୍ତୁ — ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗ
ପ୍ରାଚୀନତମ ଶୈବ ଗୃହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ହରିଦ୍ୱାରର କନଖଲରେ ଏହାର ପୀଠ ରହିଛି ଏବଂ ଋଷି କପିଳ ଏହାର ଦେବତା।
ପଢ଼ନ୍ତୁ: ମହାନିର୍ବାଣୀ ଅଖାଡ଼ା →