ଯେକୌଣସି ବଡ଼ ମେଳାରେ ଲାଉଡ୍ସ୍ପିକର ଓ ଅଖାଡ଼ା ଦ୍ୱାରଠାରୁ ଦୂରକୁ, ଶେଷ ଖାଦ୍ୟ ଦୋକାନଗୁଡ଼ିକୁ ପାର ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ, କୋଳାହଳ ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଯାଏ ଏବଂ ନଦୀର ଶବ୍ଦ ପୁଣି ଶୁଣାଯାଏ। ଏଠାରେ ତମ୍ବୁଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ଓ ଧାଡ଼ିରେ ସଜାଯାଇଛି। ବାଉଁଶ ଖୁଣ୍ଟ ମଝିରେ ବନ୍ଧା ଦଉଡ଼ିରେ ଧୁଆ ପୋଷାକ ଶୁଖୁଛି। ଜଣେ ବୃଦ୍ଧା କାନଭାସ ପରଦା ବାହାରେ ବସି ପଥର ପାତ୍ରରେ କିଛି ବାଟୁଛନ୍ତି; ଜଣେ ପୁରୁଷ ଭଙ୍ଗା ହୋଇ ରଖାଯାଇଥିବା କମ୍ବଳ ଉପରେ ଭରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବହିରୁ, କାହାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ ନୁହେଁ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପଢ଼ୁଛନ୍ତି। କିଛି ଘଟୁନାହିଁ। ଏମାନେ ହେଉଛନ୍ତି କଳ୍ପବାସୀ, ଏବଂ ତମ୍ବୁର ଏହି ଶାନ୍ତ ଗଳିଟି ସମଗ୍ର ମେଳାର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ବିଷୟ — ଶୋଭାଯାତ୍ରାଠାରୁ ପୁରୁଣା, ଏପରିକି ଅଖାଡ଼ାଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଣା।
କଳ୍ପବାସ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦରେ ଗଠିତ। ବାସ ଅର୍ଥ ରହିବା — କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ବସବାସ କରିବା, ଅବସ୍ଥାନ କରିବା। କଳ୍ପ ହେଉଛି କାଳର ମହାଚକ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୋଟିଏ ଦିନ, ଗଣନାର ଅତୀତ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ। କଳ୍ପବାସ ପାଳନ କରିବା ଅର୍ଥ ଗୋଟିଏ ପବିତ୍ର ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ମାସ ଏତେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଶାସନରେ ରହିବା ଯେ, ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏହା ସାଧାରଣ ସାଧନାର ଏକ କଳ୍ପର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।
ଏହାହିଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି, ଏବଂ ଏହା କେଉଁ ପ୍ରକାରର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ପରମ୍ପରା ଏହା କହେ ନାହିଁ ଯେ ମାସଟି ଯାଦୁବଳରେ ଗୋଟିଏ ଯୁଗରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହା କହେ ଯେ ଏପରି ତୀବ୍ର ସାଧନାରେ ବଞ୍ଚିଥିବା ଏକ ମାସ — ସମ୍ପତ୍ତି, ଆରାମ, ଖାଦ୍ୟ ବାଛିବାର ସୁଯୋଗ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଅସଂଖ୍ୟ ବିକ୍ଷେପରୁ ମୁକ୍ତ — ମନୁଷ୍ୟ ଉପରେ ଏପରି ପ୍ରଭାବ ପକାଏ, ଯାହା ସାଧାରଣ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ପକାଇପାରେ ନାହିଁ। ଏହାର ବିନିମୟ ହାର ପଞ୍ଜିକାରେ ନୁହେଁ। ତାହା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି।
माघे मासे गमिष्यन्ति गङ्गायमुनसङ्गमम् ।
ब्रह्मलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ ଯେଉଁମାନେ ମାଘ ମାସରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରୁ ଫେରିବା ଦୁର୍ଲଭ। — ପ୍ରୟାଗ ବିଷୟରେ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକର ମାଘ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପରମ୍ପରା
କଳ୍ପବାସର ମୂଳ ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ପ୍ରୟାଗ। ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସାହିତ୍ୟ — ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଶସ୍ତି ଅଧ୍ୟାୟ, ଯାହା ବିଶେଷତଃ ମତ୍ସ୍ୟ, ପଦ୍ମ ଓ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ ଏବଂ ମହାଭାରତର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପର୍ବର ପ୍ରୟାଗ ଅଂଶରେ ରହିଛି — ସଙ୍ଗମରେ ମାଘ ମାସର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଅସାଧାରଣ ଦୃଢ଼ତାରେ କହେ। ଏହା କେବଳ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଏ ନାହିଁ। ଏହା ରହିବାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ: ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରମାସ ବାଲୁକାରେ ବାସ କରିବା, ଏବଂ ସେହି ବାସକୁ ହିଁ ସାଧନା ବୋଲି ମାନେ।
ଏକ ଧାର୍ମିକ ପ୍ରଥା ପାଇଁ ଏହାର ଐତିହାସିକ ଧାରା ଅସାଧାରଣ ଭାବେ ଦୀର୍ଘ। ଚୀନୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଏହାକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି: ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ 7ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆସିଥିବା ହୁଏନସାଂ ସଙ୍ଗମର ବାଲୁକାରେ ଆୟୋଜିତ ମହାସଭା, ନଦୀମିଳନ ସ୍ଥଳରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ଜନସମୂହ ଓ ସମ୍ରାଟ ହର୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ନିଜ ରାଜକୋଷ ଦାନ କରିବାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଶୀତ ମାସରେ ପ୍ରୟାଗର ବାଲୁକା ଉପରେ ଗଢ଼ିଉଠୁଥିବା ତମ୍ବୁ ନଗରୀ ଭାରତୀୟ ଧାର୍ମିକ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ନିରନ୍ତର ପ୍ରମାଣିତ ପ୍ରଥାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।
ତେଣୁ କଳ୍ପବାସ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରୟାଗ ଓ ବାର୍ଷିକ ମାଘ ମେଳା ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ, ଏବଂ ସେଠାରେ କୁମ୍ଭ ହେଲେ ଏହା ସର୍ବବୃହତ୍ ରୂପ ନିଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ବ୍ରତ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନର ଏକାଧିକାର ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ ନଦୀ କୂଳରେ କୁମ୍ଭ ସମାଗମ ହୁଏ, ସେଠାରେ କଳ୍ପବାସୀମାନେ ନିଜ ତମ୍ବୁ ଟାଣନ୍ତି — ହରିଦ୍ୱାରର ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଶାନ୍ତ ଘାଟଗୁଡ଼ିକରେ, ନାଶିକରେ ଗୋଦାବରୀ କୂଳରେ, ଉଜ୍ଜୈନରେ ଶିପ୍ରା କୂଳରେ — ଏବଂ ମେଳା ମାସ ସାରା ସେହି ଅନୁଶାସନ ପାଳନ କରନ୍ତି।
ପରମ୍ପରା କଳ୍ପବାସକୁ କେତେକ ନିୟମର ସମୁଚ୍ଚୟ ଭାବେ ପ୍ରଚଳିତ କରିଛି — ସାଧାରଣତଃ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏକୋଇଶ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ, ଯଦିଓ ପରମ୍ପରାଭେଦରେ ତାଲିକା ବଦଳେ ଏବଂ କୌଣସି ଦୁଇଟି ଶିବିର ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଭଳି କହିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ମୂଳ ଢାଞ୍ଚା ବଦଳେ ନାହିଁ। ପାଞ୍ଚଟି ବିଷୟ ସମଗ୍ର ବ୍ରତକୁ ଧାରଣ କରେ:
ଏହି ପାଞ୍ଚଟିକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ତାଲିକାଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟ ବିବରଣୀ ଯୋଡ଼ନ୍ତି: ପ୍ରତିଦିନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦାନ, ସାଧୁ ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସେବା, ପ୍ରତିଦିନ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ, ମନୋନୀତ ମନ୍ତ୍ରର ଜପ, ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜଳ ଅର୍ପଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂରେଇ ରହିବା ଏବଂ ତମ୍ବୁ ବାହାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ତୁଳସୀ ଗଛର ଯତ୍ନ ନେବା। ଅନେକ ଶିବିରରେ ଏକ ଛୋଟ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ରଖାଯାଏ ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ହୋମ କରାଯାଏ। କେତେକ କଳ୍ପବାସୀ ପ୍ରତିଦିନ କିଛି ସମୟ ମୌନ — ନିରବତା — ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି।
ନିଷେଧଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣଗୁଡ଼ିକ ପରି ଶିକ୍ଷାପ୍ରଦ। ତମ୍ବୁରୁ କୌଣସି ବ୍ୟବସାୟ କରାଯିବ ନାହିଁ। ଦିନବେଳେ ଶୋଇବା ନାହିଁ। ମନୋରଞ୍ଜନ ନାହିଁ। ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଦିଆଯାଇନଥିବା କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ ନାହିଁ।
ଏହା ଭୋର ପ୍ରାୟ ତିନିଟାରେ, ଅନ୍ଧାର ଓ ଥଣ୍ଡାରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବିନା କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଶିବିର ଜାଗିଉଠେ। କଳ୍ପବାସୀ ବଦଳ ପୋଷାକ ଓ ଏକ ଛୋଟ ପିତଳ ଲୋଟା ନେଇ ଜଳକୁ ଯାଆନ୍ତି, ବୁଡ଼ ପକାନ୍ତି, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଦିତ ହୋଇନଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଭିଜା ଦେହରେ ହିମଶୀତଳ ପବନକୁ ଫେରି ଆଲୋକ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜପରେ ବସନ୍ତି।
ପୂର୍ବାହ୍ନ ପାଠ ଓ ସତ୍ସଙ୍ଗ ପାଇଁ — ଶିବିରଗୁଡ଼ିକରେ କଥା ଆୟୋଜିତ ହୁଏ; ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱ ଖୋଲା ଥିବା ତମ୍ବୁରେ ରାମଚରିତମାନସ କିମ୍ବା ଭାଗବତ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପଢ଼ାଯାଏ, ଯେକେହି ଆସି ବସିପାରନ୍ତି। ତା'ପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସ୍ନାନ। ତା'ପରେ ଛୋଟ ନିଆଁରେ ଧୀରେ ରନ୍ଧା ଗୋଟିଏମାତ୍ର ଭୋଜନ: ଭାତ କିମ୍ବା ଖେଚୁଡ଼ି, ଗୋଟିଏ ତରକାରି, କିଛି ବି ଆଡ଼ମ୍ବରପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ; ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଗ୍ରାସ ନେବା ପୂର୍ବରୁ ସେଥିରୁ କିଛି ଦାନ କରାଯାଏ।
ଅପରାହ୍ନରେ ସାଧାରଣ କାମ ହୁଏ — ଜଳ ଆଣିବା, ପୋଷାକ ଧୋଇବା, ତମ୍ବୁର ଦଉଡ଼ି ଟାଣ କରିବା, ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ବୃଦ୍ଧା ମାଆଙ୍କୁ ଘାଟକୁ ଓହ୍ଲାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ତୃତୀୟ ସ୍ନାନ ଓ ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳନ। ତା'ପରେ ଆରତି, ଆହୁରି କଥା, ଏବଂ ଭୂମିରେ ଶୀଘ୍ର ଶୟନ, କାରଣ ତିନିଟା ପୁଣି ଆସିଯାଏ।
ସମୟସାରଣୀ ଭାବେ ପଢ଼ିଲେ ଏହା କଠୋର ଲାଗେ। କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଜୀଇଁଲେ କଳ୍ପବାସୀମାନେ ଏହାର ବିପରୀତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି: ଏପରି ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠି କେହି କିଛି ବିକ୍ରି କରୁନାହାନ୍ତି ଏବଂ କେହି କୌଣସି ପଦମର୍ଯ୍ୟାଦାର ବ୍ୟକ୍ତି ନୁହନ୍ତି, ଦିନକୁ ପ୍ରାୟ ଛଅଟି ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ସୀମିତ ଜୀବନର ସ୍ୱସ୍ତି।
ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏହି ସଂକଳ୍ପ ଗୋଟିଏ ମାସ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ କ୍ରମାଗତ ବାର ବର୍ଷ ପାଇଁ ନିଆଯାଏ — ଚକ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାରଟି ମେଳା, ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ମାଘ। ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଏହାକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି; ଜଣେ ମହିଳା ତାଙ୍କ ଶାଶୂ କଳ୍ପବାସ କରିଥିବା ସେହି ବାଲୁକା ଭୂମିକୁ, ସେହି ଶିବିରକୁ ଏବଂ ତିରିଶଟି ଶୀତ ଧରି ତାଙ୍କ ସହ ଥିବା ସେହି ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିପାରନ୍ତି।
ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପୂର୍ବରୁ ଗୃହସ୍ଥୀକୁ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରି ଯିବା ପ୍ରଥା ରହିଛି — ପରମ୍ପରା ଦୃଢ଼ ଭାବେ କହେ ଯେ କଳ୍ପବାସ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ପଳାୟନ ନୁହେଁ, ଏବଂ ବାଲୁକାରେ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ ବୁଝିଛନ୍ତି। ଐତିହାସିକ ଭାବେ ଗୃହସ୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ ହେବା ପରେ ଜୀବନର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧ ସହିତ ଏହି ବ୍ରତର ସମ୍ପର୍କ ଅଧିକ ରହିଛି; ବାସ୍ତବରେ ଶିବିରଗୁଡ଼ିକରେ ସବୁ ବୟସର ଲୋକ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ସବୁବେଳେ ରହିଆସିଛନ୍ତି।
ବାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏକ ସମାପନ ବିଧି ହୁଏ, ଏବଂ ଶିବିରରେ କଳ୍ପବାସୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଏ। ଅନେକେ କେବଳ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।
ଦୁଇଟିକୁ ପାଖାପାଖି ରଖି ଦେଖିବା ଉଚିତ, କାରଣ ମେଳାର ଖ୍ୟାତି ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏର।
ନାଗା ସାଧୁ ସ୍ଥାୟୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ସେ ନିଜର ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କ୍ରିୟା ନିଜେ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କିଛି ନାହିଁ, ସେ ଏକ ଅଖାଡ଼ାର ସଦସ୍ୟ, ଏବଂ ଅମୃତ ସ୍ନାନରେ ସେ ଭସ୍ମଲିପ୍ତ ହୋଇ, ଏକ ନଗରକୁ ଅଟକାଇ ଦେଉଥିବା ଶୋଭାଯାତ୍ରାର ଆଗରେ, ପ୍ରଥମେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। କଳ୍ପବାସୀ ଜଣେ ଗୃହସ୍ଥ। ତାଙ୍କର ଘର ଅଛି, ପରିବାର ଅଛି, ଜୀବିକା ଅଛି ଏବଂ ଫେରିବା ଟିକେଟ ଅଛି। ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଗୋଟିଏ ମାସ ପାଇଁ ଧାର ନେଇଛନ୍ତି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନରେ ଯେ ସେ ଏହାକୁ ଫେରାଇ ଦେବେ।
ପରମ୍ପରା ଏ ଦୁଇଟିକୁ କ୍ରମାଙ୍କିତ କରେ ନାହିଁ। ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନର ଦୁଇ ଉତ୍ତର ଭାବେ ପଢ଼େ — ଏବଂ ନୀରବରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ ଯେ କଠିନତର ଅନୁଶାସନ ହୁଏତ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଯାହାଙ୍କୁ ଫେରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ସେତୁ ଜାଳି ଦେଇଛନ୍ତି। କଳ୍ପବାସୀ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଉଭୟ ଦିଗରେ ସେହି ସେତୁ ପାର ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେହି ଗୋଟିଏ ମାସକୁ ବାକି ଏଗାର ମାସ ବଞ୍ଚିବାକୁ ହୁଏ।
କୁମ୍ଭକୁ ଆସୁଥିବା ଅଧିକାଂଶ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଗୋଟିଏ ମାସ ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତାହା କିଛି ନ ପାଳିବାର କାରଣ ନୁହେଁ, ଏବଂ ପରମ୍ପରା କେବେ ଆଂଶିକ ପାଳନକୁ ନକଲି ବୋଲି ମାନିନାହିଁ — ତିନି ଦିନର ବ୍ରତ, ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପାଳିତ, ଏକ ବ୍ରତ। ଯାହାକୁ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବ ନାହିଁ, ତାହା ହେଉଛି ଘୋଷଣା କରାଯାଇ ନୀରବରେ ଢିଲା କରାଯାଇଥିବା ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ।
ହରିଦ୍ୱାର ଅର୍ଦ୍ଧ କୁମ୍ଭ 2027ରେ — 14 ଜାନୁଆରୀରୁ 20 ଏପ୍ରିଲ 2027 — କଳ୍ପବାସୀ ଶିବିରଗୁଡ଼ିକ ହର କୀ ପୌଡ଼ୀରେ ନୁହେଁ, ଗଙ୍ଗାର ଶାନ୍ତତର ତଟ ଧାରରେ ଏକତ୍ର ହୁଏ; ନୀଳ ଧାରା ଓ ଗୌ ଘାଟ ପରମ୍ପରାଗତ ଭାବେ ପସନ୍ଦ କରାଯାଉଥିବା ଅଞ୍ଚଳ, ସେହି କାରଣରୁ ଯାହା ସବୁବେଳେ ରହି ଆସିଛି: ସ୍ରୋତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ, ଭିଡ଼ ପତଳା, ଏବଂ ଜଳ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ ନ କରି ଦିନକୁ ତିନି ଥର ସ୍ନାନ କରିହୁଏ। ମାଘର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, 20 ଫେବୃଆରୀ 2027, ସେହି ଦିନ ଯେଉଁ ଦିନ ମାସବ୍ୟାପୀ ବ୍ରତ ଫଳପ୍ରଦ ହୁଏ।
ନାସିକ-ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର ସିଂହସ୍ଥରେ ଶିବିରଗୁଡ଼ିକ ରାମକୁଣ୍ଡ ଆଗରୁ ପଞ୍ଚବଟୀ ଦେଇ ଗୋଦାବରୀ ଘାଟଗୁଡ଼ିକ ନିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ରାମ ଘାଟର ଉପର ଓ ତଳ ଶିପ୍ରା ତଟ। ଏବଂ ପ୍ରୟାଗରାଜରେ ମାଘ ମେଳାରେ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଏହି ବ୍ରତ ଚାଲିଥାଏ, କୁମ୍ଭ ଥାଉ ବା ନ ଥାଉ — ଯାହା ଏହାକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ପୃଥିବୀର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ହୋଇ ରହିଛି, ଠିକ୍ ଏହି କାରଣରୁ ଯେ ଦେଖିବାକୁ କୌଣସି ଭିଡ଼ ଆସିନାହିଁ।