ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବନବାସ ସମୟରେ ରାମ ଯେଉଁ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ — ଏବଂ ସିଂହସ୍ଥ ସମୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ବୈଷ୍ଣବ ଆଖଡ଼ାମାନେ ଅମୃତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।
ନାଶିକ ସେହି ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହାକୁ ରାମାୟଣରେ ପଞ୍ଚବଟୀ କୁହାଯାଇଛି — ପାଞ୍ଚଟି ବରଗଛର ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ବନବାସ ସମୟରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାସ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରୁ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ନାକ କାଟିଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅନୁସାରେ, ପରମ୍ପରାଗତ ଭାବେ ନଗରର ନାମ ନାସିକା, ଅର୍ଥାତ୍ ନାକ, ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ରାମକୁଣ୍ଡ ଏହି ସମ୍ପର୍କର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିବା କୁଣ୍ଡ: ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ରାମ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ। ଏହା ଦକ୍ଷିଣାପଥର ମହାନଦୀ ଗୋଦାବରୀ କୂଳରେ ପ୍ରାଚୀରବେଷ୍ଟିତ ଏକ କୁଣ୍ଡ, ଯାହାକୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ଉପଦ୍ୱୀପର ଗଙ୍ଗା କୁହାଯାଏ।
ରାମକୁଣ୍ଡ ଭାରତରେ ଅସ୍ଥି-ବିସର୍ଜନ — ଦିବଂଗତଙ୍କ ଚିତାଭସ୍ମ ବିସର୍ଜନ — ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏଠାକାର ଜଳରେ ଅର୍ପିତ ଚିତାଭସ୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଲୀନ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି କର୍ମ କରିବା ପାଇଁ ପରିବାରମାନେ ସମଗ୍ର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ବହୁ ଦୂରରୁ ଆସନ୍ତି।
ଏହି କାରଣରୁ କୁଣ୍ଡର ସ୍ୱରୂପ ଉତ୍ସବର ଘାଟଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ। ସାଧାରଣ ଦିନରେ ଏହା ଶୋକସନ୍ତପ୍ତ ପରିବାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ଓ ଯତ୍ନର ସହିତ କରାଯାଉଥିବା ବିଧିର ସ୍ଥାନ। ଦର୍ଶନାର୍ଥୀ ଏହା ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ: ଆଲୋକ ଯେତେ ସୁନ୍ଦର ହେଉନା କାହିଁକି, ଅସ୍ଥି-ବିସର୍ଜନ କରୁଥିବା ପରିବାରର ଫଟୋ ଉଠାଇବା ସେମାନଙ୍କ ଏକାନ୍ତରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ।
ନାଶିକ-ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର ସିଂହସ୍ଥର ଅମୃତ ସ୍ନାନ ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନରେ ବିଭକ୍ତ, ଏବଂ ଏହା ବିଷୟରେ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏହାହିଁ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା। ବୈଷ୍ଣବ ଆଖଡ଼ାମାନେ — ତିନିଟି ରାମାନନ୍ଦୀ ଅଣୀ — ନାଶିକର ରାମକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ଶୈବ ଆଖଡ଼ାମାନେ ପ୍ରାୟ 30 km ଦୂରରେ ଥିବା ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱରର କୁଶାବର୍ତ୍ତ କୁଣ୍ଡରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦିନ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।
ଆଗାମୀ ସିଂହସ୍ଥରେ ଏହାର ଅର୍ଥ, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାମକୁଣ୍ଡରେ 11 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2027 ଏବଂ ଶୈବମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୁଶାବର୍ତ୍ତରେ 12 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2027। ସମଗ୍ର ଅବଧିର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରୁଥିବା ଧ୍ୱଜାରୋହଣ 31 ଅକ୍ଟୋବର 2026ରେ, ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଅମୃତ ସ୍ନାନଗୁଡ଼ିକ 2 ଅଗଷ୍ଟ ଓ 31 ଅଗଷ୍ଟ 2027ରେ ହେବ।
ଏହି ବିଭାଜନ ଏକ ପୁରୁଣା ସମାଧାନ। ପୂର୍ବ ଶତାବ୍ଦୀଗୁଡ଼ିକରେ ନାଶିକର ଶୈବ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରାଧିକାରକୁ ନେଇ ତୀବ୍ର ବିବାଦ ଥିଲା; ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ନିଜସ୍ୱ କୁଣ୍ଡ ଓ ନିଜସ୍ୱ ଦିନ ଦେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସେହି ବିବାଦର ଅନ୍ତ କରିଥିଲା।
ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖନ୍ତୁ — ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗ
ସିଂହସ୍ଥର ଅନ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧ — ଗୋଦାବରୀର ଉତ୍ସ-କୁଣ୍ଡ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୈବ ଆଖଡ଼ାମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।
ପଢ଼ନ୍ତୁ: କୁଶାବର୍ତ୍ତ କୁଣ୍ଡ →