ଅଧିକାଂଶ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ଦେଖିବାର ବସ୍ତୁ ନୁହେଁ, ଅନୁଭବ କରିବାର ଉପସ୍ଥିତି — ଏକ ଅନ୍ଧକାର କକ୍ଷରେ ପଥରର ଏକ ସ୍ତମ୍ଭ, ତେଲରେ କଳା, ଚିହ୍ନିବା ନ ଯାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଳରେ ଢଙ୍କା। ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର ଭିନ୍ନ, ଏବଂ ଏହି ଭିନ୍ନତା ପ୍ରଥମ ଥର ଆସୁଥିବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରେ। ଗର୍ଭଗୃହର ଚଟାଣରେ ଥିବା ଅଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତ ଭିତରକୁ ଚାହିଁଲେ ସେଠାରେ କୌଣସି ସ୍ତମ୍ଭ ହିଁ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ତିନୋଟି ଛୋଟ ଲିଙ୍ଗ ଅଛନ୍ତି, ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠିଠାରୁ ବଡ଼ ନୁହେଁ, ପଥରର ଏକ ଗର୍ତ୍ତରେ ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଜଳ ଝରୁଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୟ ହୋଇ ପ୍ରାୟ କିଛି ନ ରହିବା ପରି ହୋଇଛନ୍ତି। ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିଏ ଦେବତାଙ୍କର ତିନି ରୂପ ନୁହନ୍ତି: ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ — ଏହି କାରଣରୁ ବାର ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ଏହି ମନ୍ଦିର ସମଗ୍ର ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଆସନରେ ଧାରଣ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମନ୍ଦିର ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମଗିରି ଉଠିଛି, ଏବଂ ସେହି ପାହାଡ଼ରୁ ଗୋଦାବରୀ ବାହାରନ୍ତି — ଉପଦ୍ୱୀପୀୟ ଭାରତର ଦୀର୍ଘତମ ନଦୀ, ଯାହାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦକ୍ଷିଣ ଗଙ୍ଗା, ଦକ୍ଷିଣର ଗଙ୍ଗା କହେ। ମନ୍ଦିର, ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଗୋଟିଏ ସହରର ତିନି ଆକର୍ଷଣ ନୁହନ୍ତି। ସେମାନେ ଗୋଟିଏ କଥା, ଏବଂ ତାହା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଥା ଯିଏ ଏକ ଗାଈ ମାରିଥିଲେ।
सह्याद्रिशीर्षे विमले वसन्तं गोदावरीतीरपवित्रदेशे ।
यद्दर्शनात्पातकमाशु नाशं प्रयाति तं त्र्यम्बकमीशमीडे ॥ Dwelling on the crest of the Sahyadri, in the pure and holy country on the bank of the Godavari — he by whose mere sight sin swiftly goes to its destruction: that Tryambaka, the Lord, I praise. — Dvādaśa Jyotirliṅga Stotra, the verse on Trimbakeshwar
ଏହି କଥା ଗୌତମୀ-ମାହାତ୍ମ୍ୟର, ଯାହା ଗୋଦାବରୀଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣର ଦୀର୍ଘ ସ୍ତୁତି-ଅଂଶ, ଏବଂ ଏହା ଶିବ ପୁରାଣର ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ବିବରଣରେ ପୁନଃ କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ଏହିପରି ଚାଲେ।
ଋଷି ଗୌତମ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ସହ ବ୍ରହ୍ମଗିରିର ଢାଲୁରେ ରହୁଥିଲେ। ଦେଶରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ବଳରେ କେବଳ ଗୌତମଙ୍କ କ୍ଷେତ ଶସ୍ୟ ଦେଉଥିଲା — ନିଜ ପାଇଁ, ପତ୍ନୀ ପାଇଁ, ଏବଂ ଆସୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୋକିଲା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ। ଅନେକ ଆସିଲେ। ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପଡ଼ୋଶୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରକୁ ଲୋକଙ୍କ ଯାତାୟାତ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେହି ଦେଖିବା କିଛି ନୀଚ ଭାବରେ ପରିଣତ ହେଲା।
ତାଙ୍କ ଠିଆ ଫସଲ ଭିତରକୁ ଏକ ଗାଈ ପଠାଗଲା। ଗୌତମ ତାହାକୁ ଘଉଡ଼ାଇବାକୁ ବାହାରିଲେ — ଦର୍ଭ ଘାସର ଗୋଟିଏ ପତ୍ର ଧରି, ପରମ୍ପରା ସାବଧାନ ହୋଇ କହେ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ସବୁଠାରୁ କୋମଳ ବସ୍ତୁ — ଏବଂ ଗାଈଟି ମରି ପଡ଼ିଲା। ପଡ଼ୋଶୀମାନେ ଯାହା ଚାହୁଁଥିଲେ ପାଇଲେ। ଗୋ-ହତ୍ୟା, ଗାଈ ମାରିବା, ଗୁରୁତମ ପାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ ଋଷି ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟ ଆଉ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଗୌତମ ଏହାପରେ ଯାହା କରନ୍ତି, ତାହା ହିଁ ଏହି ସ୍ଥାନ ପବିତ୍ର ହେବାର କାରଣ। ସେ ତର୍କ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଯେ ତାଙ୍କୁ ଠକାଯାଇଛି, ଯଦିଓ ଠକାଯାଇଥିଲା। ସେ ପାପକୁ ନିଜର ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ପଚାରନ୍ତି କ'ଣ ଏହାକୁ ଧୋଇଦେବ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ: ଏଠାରେ କିଛି ତାହା କରିପାରିବ ନାହିଁ — କେବଳ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଜଳ, ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ହିଁ ତଳକୁ ଅଣାଯାଇ।
ତେଣୁ ସେ ବ୍ରହ୍ମଗିରିକୁ ଚଢ଼ନ୍ତି ଏବଂ ଖାଲି ପଥର ଉପରେ ବହୁ ଦୀର୍ଘ କାଳ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି। ଶିବ ଶେଷରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ଜଟାରୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଶିଖର ଉପରକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ନଦୀ, ସେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି ଜାଣି, ଏକ ଦକ୍ଷିଣ ପାହାଡ଼ରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ପଥର ଭିତରକୁ ଖସିଯାଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ବାରମ୍ବାର ସେ ଲୁଚନ୍ତି; ବାରମ୍ବାର ଗୌତମ ଖୋଜନ୍ତି। ସେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଉପରକୁ ଆସି ପଳାଇଥିଲେ ପୁରାଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ଗଣେ, ଏବଂ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପର୍ବତ ଉପରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯାଏ।
ଶେଷରେ, ଶିଖର ତଳେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ଗୌତମ ବାହାରୁଥିବା ଜଳକୁ କୁଶ ଘାସରେ ଘେରି ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରହିବାକୁ ଶପଥ କରାନ୍ତି। ଘାସର ବଳୟ ଧରି ରହେ। ସେହି ବନ୍ଧନର ସ୍ଥାନ ହେଉଛି କୁଶାବର୍ତ୍ତ — କୁଶ-ଆବର୍ତ୍ତ, "କୁଶ ଘାସର ଘେରା" — ଏବଂ ଶିଖରରୁ ନୁହେଁ, କୁଶାବର୍ତ୍ତରୁ ହିଁ ଗୋଦାବରୀ ଏକ ନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଗୌତମ ନାମକ ଜଣେ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଆଣିଥିବାରୁ, ପୁରାଣରେ ନଦୀଙ୍କ ନିଜ ନାମ ଗୌତମୀ।
ଗୌତମ ସ୍ନାନ କଲେ, ଏବଂ ପାପ ଚାଲିଗଲା। ତା'ପରେ ସେ ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା ମାଗିଲେ: ଶିବ ଫେରି ନ ଯାଇ ଏଠାରେ ହିଁ ରହନ୍ତୁ। ଶିବ ରାଜି ହେଲେ, ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ଭାବେ ରହିଲେ — ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ, ତ୍ରିନେତ୍ର — ଏବଂ ପରମ୍ପରା କହେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜ ଆସନ ନେଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ଗର୍ଭଗୃହ ଚଟାଣର ଗର୍ତ୍ତ ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ।
ବ୍ରହ୍ମଗିରିକୁ ସ୍ୱୟଂ ଶିବଙ୍କ ଏକ ରୂପ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଅନୁଶାସନ ଏ ବିଷୟରେ କଠୋର: ଶିଖର କୌଣସି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାର ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ। ପଥର ପାହାଚର ଏକ ଧାଡ଼ି — ପ୍ରାୟ ସାତ ଶହ, ବହୁ ପୂର୍ବରୁ କଟାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଉପର ଭାଗରେ ଖାଡ଼ି — ସହରରୁ ଶୈଳଶିରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚଢ଼େ। ଉପରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଓ କୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଅଛି ଯେଉଁଠାରେ ପରମ୍ପରା ନଦୀର ଆବିର୍ଭାବ ଓ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନ ଚିହ୍ନିତ କରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ପ୍ରଥମେ ଦେଖାଦେଇଥିଲା, ଅଧା ବାଟରେ ଥାଏ।
ଏହି ପାହାଡ଼ରୁ ତିନୋଟି ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି ମନାଯାଏ: ଗୋଦାବରୀ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଅହିଲ୍ୟା ଓ ବୈତରଣା। କୁଶାବର୍ତ୍ତ ଛାଡ଼ୁଥିବା ଗୋଦାବରୀ ସେହି ବିନ୍ଦୁରେ ଏକ ପଥର ନାଳରେ ଜଳର ଏକ ସୂତା ମାତ୍ର। ସତର ଶହ କିଲୋମିଟର ପରେ ସେ ଭାରତର ସର୍ବବୃହତ୍ ତ୍ରିକୋଣଭୂମିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଦେଇ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଅନ୍ଧ୍ରରେ ବନ୍ୟାରେ ନଦୀକୁ ଦେଖିଥିବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା କଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ କୁଣ୍ଡର ଏହି କ୍ଷୀଣ ଧାରା ସେହି ବସ୍ତୁ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଛିଡ଼ା ହେବାର ଅର୍ଥ ହିଁ ତାହା।
ସହର ଭିତରେ ହିଁ, ମନ୍ଦିର ତଳେ ଅଳ୍ପ ବାଟ ଚାଲିଲେ, ଚାରି ପଟେ ପାହାଚ ଥିବା ଏକ ଚତୁଷ୍କୋଣ ପଥର କୁଣ୍ଡ ଅଛି। ଏହା ବଡ଼ ନୁହେଁ। ହରିଦ୍ୱାର ବା ପ୍ରୟାଗରାଜ ପରି କୌଣସି ନାଟକୀୟ ନଦୀତଟ ନାହିଁ, ଘାଟଗୁଡ଼ିକର ଦୀର୍ଘ ବିସ୍ତାର ନାହିଁ — କେବଳ ଭିତରେ ଜଳ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଏକ ପାଚେରି ଘେରା କୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଉପରେ ଚାରିପାଖେ ସ୍ତମ୍ଭ ଥିବା ଏକ ବାରଣ୍ଡା।
ଏହି ସାଧାରଣ କୁଣ୍ଡ କୁମ୍ଭ ଜଗତର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳାଶୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। କୁଶାବର୍ତ୍ତ ହେଉଛି ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱରରେ ସିଂହସ୍ଥର ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ମହାନ ସ୍ନାନ ଦିବସଗୁଡ଼ିକରେ ଶୈବ ଅଖାଡ଼ାମାନେ — ଜୁନା, ନିରଞ୍ଜନୀ, ମହାନିର୍ବାଣୀ, ଅଟଳ, ଆବାହନ, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଉଦାସୀନ ଓ ନିର୍ମଳ ଗୃହ — ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ତଳକୁ ଆସି ଏଠାରେ ଅମୃତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ କି ବୈଷ୍ଣବ ଅଖାଡ଼ାମାନେ ପ୍ରାୟ ତିରିଶ କିଲୋମିଟର ତଳମୁହାଁ ନାସିକରେ ଗୋଦାବରୀ ତଟର ରାମକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।
ସେହି ବିଭାଜନ ଏହି କୁମ୍ଭ ସମ୍ପର୍କରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାବହାରିକ ତଥ୍ୟ, ଏବଂ ଏହା ହିଁ ସେହି ତଥ୍ୟ ଯାହାକୁ ଦର୍ଶକମାନେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଭୁଲ ବୁଝନ୍ତି। ନାସିକ-ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର ସିଂହସ୍ଥ ଗୋଟିଏ ମେଳା, ଦୁଇଟି ସ୍ନାନ କେନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଏବଂ ଜୁନା ଅଖାଡ଼ାର ନାଗା ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିବାର ଆଶାରେ ନାସିକକୁ ଯାଉଥିବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ସେହି ସମୟରେ ତିରିଶ କିଲୋମିଟର ଦୂର କୁଶାବର୍ତ୍ତରେ ଥିବେ। କୋଠରୀ ବୁକ୍ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ କେଉଁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ।
ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର ଅସାଧାରଣ, କାରଣ ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବ୍ୟସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦର୍ଶନ ନୁହେଁ, ବିଧି। ବିଶେଷ ଭାବେ ଦୁଇଟି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏଠାରେ ଏପରି କରାଯାଏ ଯେପରି ପ୍ରାୟ ଆଉ କେଉଁଠି ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ସହରର ପୁରୋହିତ ବଂଶଗୁଡ଼ିକ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ସଂଗଠିତ।
ଏହା ସହିତ ଏକ ବ୍ୟାବହାରିକ ଚେତାବନୀ ଯୋଡ଼ା ହୋଇଛି, ଏବଂ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଅପେକ୍ଷା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିବା ଭଲ। ଏହି ବିଧିଗୁଡ଼ିକ ଲାଭଜନକ ଏବଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଆସୁଥିବାରୁ, ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱରରେ ଦଲାଲମାନେ ସକ୍ରିୟ — ବସ୍ ଷ୍ଟାଣ୍ଡରେ, ମନ୍ଦିର ବାହାରେ, ଏବଂ ଅନଲାଇନରେ ବିଧି ଖୋଜିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଟେଲିଫୋନ ଦ୍ୱାରା। ଏପରି ଯେକୌଣସି ବିଧି ମନ୍ଦିର ଟ୍ରଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ପରିବାର ବା ଆଶ୍ରମ ପୂର୍ବରୁ ଜାଣିଥିବା ଜଣେ ପୁରୋହିତଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ, ଦକ୍ଷିଣା ଆଗରୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଓ ବ୍ୟୟବହୁଳ ପ୍ରତିକାର ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି କହୁଥିବା କାହା ଦ୍ୱାରା ତରବର ହୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସେହି ବାକ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣନା ନୁହେଁ।
ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ଏକ କଥା: ଐତିହାସିକ ଭାବେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱରର ଗର୍ଭଗୃହ ଲିଙ୍ଗଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସ୍ପର୍ଶ ପୂଜା ପାଇଁ କେବଳ ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷ ହିନ୍ଦୁ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ ଦେଇଆସିଛି; ପ୍ରବେଶ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏକାଧିକ ଥର ମାମଲା ଓ ସଂଶୋଧନର ବିଷୟ ହୋଇଛି। ଗର୍ଭଗୃହ ବାହାରୁ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା। ଦ୍ୱାରରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଅପେକ୍ଷା, ଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ମନ୍ଦିର ଟ୍ରଷ୍ଟ ସହ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି ଜାଣନ୍ତୁ।
ମନ୍ଦିରଠାରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ, ବ୍ରହ୍ମଗିରିର ପାଦଦେଶରେ, ନିବୃତ୍ତିନାଥଙ୍କ ସମାଧି ଅଛି — ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଚାରି ଭାଇଭଉଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଏବଂ ନିଜ ସାନ ଭାଇ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱରଙ୍କ ଗୁରୁ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱରୀ ଲେଖିଥିଲେ, ଭଗବଦ୍ ଗୀତାର ସେହି ଭାଷ୍ୟ ଯାହା ଗୀତାକୁ ମରାଠୀ କହାଇଲା। ନିବୃତ୍ତିନାଥ ଏହି ପାହାଡ଼ର ଏକ ଗୁମ୍ଫାରେ ନାଥ ଦୀକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ।
ତେଣୁ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର କେବଳ ଏକ ଶୈବ ତୀର୍ଥ ଓ ନଦୀର ଉତ୍ସ ନୁହେଁ। ଏହା ସେହି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ୱାରକରୀ ପରମ୍ପରା ନିଜ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ — ଏହି କାରଣରୁ, ସିଂହସ୍ଥର ସପ୍ତାହଗୁଡ଼ିକରେ, ଆପଣ ୱାରକରୀ ଦିଣ୍ଡୀମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଗେରୁଆ ପତାକା ଓ ଝାଞ୍ଜ ସହିତ, ନଚେତ୍ ଭସ୍ମଲିପ୍ତ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କରେ ଭରା ଏକ ସହର ଦେଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ କିଛି ଗାଉଥିବା, ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଜ ଘରେ ଥିବା ପରି ଚାଲୁଥିବା ଦେଖିବେ।
ନାସିକ-ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର ସିଂହସ୍ଥ ଧ୍ୱଜାରୋହଣ — ପତାକା ଉତ୍ତୋଳନ — ସହିତ 31 ଅକ୍ଟୋବର 2026ରେ ରାମକୁଣ୍ଡଠାରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଏବଂ ମେଳା ଅବଧି 24 ଜୁଲାଇ 2028 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲେ। ଅମୃତ ସ୍ନାନଗୁଡ଼ିକ 2027ରେ ପଡ଼େ: 2 ଅଗଷ୍ଟ, 31 ଅଗଷ୍ଟ, ଏବଂ ତୃତୀୟଟି ନାସିକରେ 11 ସେପ୍ଟେମ୍ବର ସହିତ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱରରେ 12 ସେପ୍ଟେମ୍ବର। ସେହି ସକାଳଗୁଡ଼ିକରେ ଶୈବ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କୁଶାବର୍ତ୍ତକୁ ଆସେ।
ସିଂହସ୍ଥ ନିଜ ନାମ ଆକାଶରୁ ନିଏ, ନଗରରୁ ନୁହେଁ: ଏହା ସେତେବେଳେ ଆୟୋଜିତ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁ, ବୃହସ୍ପତି, ସିଂହ ରାଶିରେ — ସିଂହର ଚିହ୍ନରେ — ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ତାହା ହିଁ ସର୍ତ୍ତ, ଏବଂ ଏହି କାରଣରୁ ନାସିକର ମେଳା ଓ ଉଜ୍ଜୟିନୀର ମେଳାକୁ ଏକ ଯୋଡ଼ି — ଦୁଇ ସିଂହସ୍ଥ — ଭାବେ କୁହାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ କି ପ୍ରୟାଗରାଜ ଓ ହରିଦ୍ୱାର ଭିନ୍ନ ଗ୍ରହ-ଯୋଗର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି। ଏହାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣ କୁମ୍ଭର ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନରେ ଦିଆଯାଇଛି।
ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ତିନୋଟି କଥା ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସହରଟି ଛୋଟ — କିଛି ଦଶ ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ଏକ ପାହାଡ଼ି ସହର, ଯାହା ନିଜ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଶହ ଶହ ଗୁଣ ଭିଡ଼ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେଣୁ ତ୍ରିମ୍ବକରେ ହିଁ ଆପଣଙ୍କର ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ଥାନ ନ ଥିଲେ ନାସିକରେ ରହି ସେଠାରୁ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତୁ। ପହଞ୍ଚିବା ପଥ ଏକ ଚଢ଼ୁଥିବା ଘାଟ ରାସ୍ତା, ଏବଂ ସ୍ନାନ ଦିବସଗୁଡ଼ିକରେ ପାହାଡ଼ର ବହୁ ତଳରୁ ଏହା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଯାନ ପାଇଁ ବନ୍ଦ ରହେ; ଶେଷ ଅଂଶ ଚାଲି ଚାଲି ଯିବାକୁ ହୁଏ, ଏବଂ ତାହା ଜାଣିଶୁଣି କରାଯାଇଛି। ଏବଂ ମେଳା ମୌସୁମୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ପଡ଼େ — ପଶ୍ଚିମଘାଟ ଶିଖରରେ ଅଗଷ୍ଟ ଓ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ଆର୍ଦ୍ର, ପଥର ପିଚ୍ଛିଳ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଗିରି ଚଢ଼ିବା ପାହାଚ ବର୍ଷାରେ ପ୍ରକୃତରେ ବିପଜ୍ଜନକ। ଭଲ ପକଡ଼ ଥିବା ପାଦୁକା ନିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ସମୟ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଓଦା ସ୍ନାନ ସକାଳରେ ଶିଖରକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।